नांदेड : लोहा तालुक्यातील डेरला येथील जिल्हा परिषद शाळेच्या विद्यार्थ्यांनी ता. २० फेब्रुवारी रोजी जवळच असलेल्या रत्नेश्वरी माळाच्या पायथ्याशी एक दिवस परिसर सहल काढून पर्यावरणाच्या सानिध्यात केला जैवविविधतेचा अभ्यास.

परिसरातील सजीवामधील विविधता शिक्षक दत्तात्रय पांचाळ, दीपाली सनपूरकर, अंजली भंडे, ज्योती हंबर्डे, पद्‌मीनबाई धुमाळे व प्रगतशील शेतकरी दाजीबा पाटील कदम, रामा डाकोरे, शिवशंकर कदम, पापन कदम, ज्ञानेश्वर कदम यांच्या मदतीने विद्यार्थ्यांनी जाणून घेतली दैनिक परिपाठानंतर शाळेपासून नियोजित स्थळापर्यंत कोणकोणत्या बाबींचे सूक्ष्मनिरीक्षण करून टीपण करावयाचे हे प्रारंभी सांगण्यात आले. 

जंगलात काय- काय पहावयास मिळते

त्यानुसार विद्यार्थ्यांनी प्राणी, पक्षी, कीटक, वनस्पती आदींच्या सानिध्यात मुक्त भटकंती करून निसर्गाची विविधांगी रूपे मुलांनी पाहिली. शेतात राबणारी माणसे, वाटेत लागणारी स्मशानभूमी, मृत प्राण्यांची हाडे, अवतीभवतीची झाडेझुडपे, पीकपाणी, मातीचे विविध प्रकार, त्यात काळी, पांढरी, लाल, चुनखडी, खडकाळ माती पाहात ओढा, कॅनल, बंधाऱ्यावरून पाणी त्यातील जीवजंतू पाहून प्राण्यांत गाय, बैल, म्हैस, शेळ्या, कुत्रा, मांजर, पक्ष्यांत औताच्या मागे आपलं भक्ष मिळविणारे बगळे, आखाड्यावरील कोंबड्या, झाडीतला मोर, कावळा, चिमणी, साळुंकी, कोतवाल, तांबट खंड्या, पोपट, भारद्वाज, टिटवी हे पक्षी.

निसर्गातील नाविण्य न्याहाळले

रंगीबेरंगी फुलांवरून उडणारी फुलपाखरे, गवतावरून उडणारा नाकतोड्या, दगडाखालचा विंचू, कोळी, गोम, खेकडा, खारूताई, मुंग्याचे वारूळ, सापाची कात, सरडा, बेडूक, मुंगूस, वाळवी, मधमाशाचे पोळे यांच्यासह वड, पिंपळ, चिंच, आंबा, बोरी, बाभळी, पळस, चिलाटी, केतकरी, मोह, पिकामध्ये ऊस, हळद, एरंडा, गहू, हरभरा, रानभाज्यांसह शेतातल्या भाज्या, विविध वनस्पतींची पाने, फुले, फळे, निसर्गसृष्टीची नाविन्यता न्याहाळीत मानवाने उत्खनन केलेला माळ यावर चर्चा करत एकदिवसाच्या मुक्तशाळेत माळाच्या पायथ्याशी, मळ्यात बालसभा भरवून ऐंशी वर्षे वयाचा शेतकरी दाजीबा कदम यांची सातवीतील विद्यार्थिनी शिवानी शिवशंकर कदम हिने मुलाखत घेतली. वनभोजनाचा आस्वाद घेऊन जैवविविधता डोळ्यांत भरून चिमुकले आनंदाने घराकडे परतले.
--