मेंढपाळांचे कळप परतीच्या वाटेवर
उष्णता, पाणीटंचाई आणि शिक्षणापासून वंचित पिढीचा संघर्ष
पाली, ता. २८ (वार्ताहर) : राज्यातील दुष्काळी व निमदुष्काळी भागातील मेंढपाळ, विशेषतः धनगर समाज, उपजीविकेसाठी दरवर्षी कुटुंबकबिला आणि शेळ्या-मेंढ्यांसह शेकडो किलोमीटरचा प्रवास करून कोकणात, विशेषतः रायगड जिल्ह्यात दाखल होतात. घोडे किंवा खचरांवर संसाराची बांधाबांध करून ते माळरानावर तात्पुरते तंबू ठोकून वास्तव्यास राहतात.
रायगडमध्ये भातशेती कापल्यानंतर पडीक राहिलेल्या जमिनीवर ते मुक्काम करतात. मेंढ्यांच्या लेंडीमुळे जमिनीला नैसर्गिक खत मिळत असल्याने शेतकरीही त्यांना जागा देतात. मात्र, वाढता उष्मा, पाण्याची टंचाई आणि अवकाळी पावसामुळे या मेंढपाळांचे हाल होत आहेत.
सततच्या स्थलांतरामुळे मुलांना शिक्षणापासून दूर राहावे लागते. शुद्ध पाणी, सकस अन्न आणि आरोग्यसेवा यांचा अभाव असल्याने त्यांचे जीवन अधिकच कठीण बनते. पारंपरिक पद्धतीने चालणाऱ्या या व्यवसायात विम्याचा अभाव असल्याने मेंढ्यांचे नुकसान झाले, तर मोठा आर्थिक फटका बसतो.
पावसाळा जवळ येत असल्याने आता या मेंढपाळांचा परतीचा प्रवास सुरू झाला आहे.

चौकट :
शहरीकरणाचा फास
जिल्ह्यात वाढते औद्योगिकीकरण आणि शहरीकरणामुळे गायरान व कृषी जमिनी कमी होत आहेत. परिणामी, चारा व पाण्याची टंचाई तीव्र झाली असून, मेंढपाळांसमोर मेंढ्या चारायच्या कुठे, हा गंभीर प्रश्न उभा ठाकला आहे.

फोटो ओळ, पाली, आपल्या मेंढ्यांच्या कळपासह उन्हातान्हात भटकंती करताना मेंढपाळ. (छायाचित्र, अमित गवळे)