घराघरात वाळवणाचा सुगंध
पापड, कुरडया आणि मसाल्यांची लगबग
पाली, ता. ६ (वार्ताहर) भारतीय खाद्यसंस्कृतीत चवीला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. पावसाळ्यातील चार-पाच महिने तोंडी लावण्यासाठी आणि जेवणाची लज्जत वाढवण्यासाठी उन्हाळ्यात करण्यात येणाऱ्या वाळवण आणि मसाल्यांची जंत्री मोठीच आहे. रायगड जिल्ह्यात सध्या घराघरातून पापड, कुरडया, सांडगे आणि विविध मसाल्यांचा सुवास दरवळत असून, ही पारंपरिक वाळवण व खाद्य संस्कृती आजही तितक्याच उत्साहात जोपासली जात आहे.
पावसाळ्याच्या बेगमीसाठी सध्या संपूर्ण जिल्ह्यात लगबग सुरू आहे. यात प्रामुख्याने तांदळाचे पापड, गव्हाच्या चिकाच्या कुरडया, तांदळाच्या चिकोड्या, बटाटा वेफर्स, शेवया, फेण्या आणि सांडगे यांसारखे पदार्थ वैयक्तिक तसेच सामूहिकरीत्या बनवले जात आहेत.
जिल्ह्यातील ग्रामीण भागात आजही ही वाळवण संस्कृती केवळ खाद्यपदार्थांपुरती मर्यादित नसून, ती सामाजिक सलोख्याचे माध्यम बनली आहे. एखादीच्या घरी पापड किंवा कुरड्या करायच्या असल्यास गल्लीतील किंवा गावातील महिला विनाशुल्क आनंदाने मदतीला धावून जातात. यानिमित्ताने महिलांचे एकत्र येणे, गप्पांच्या मैफली आणि गाणी गुणगुणत चाललेले काम यामुळे श्रमपरिहार होतो.

चौकट
आंबोशी अन् सुक्या मच्छीची साठवण
कोकणची ओळख असलेल्या कोकम, आंबा व कैरीवर या दिवसांत प्रक्रिया केली जाते. घराच्या अंगणात, छतावर किंवा कौलावर कोकम तसेच कापलेल्या आंब्याच्या फोडी आंबोशी बनविण्यासाठी सुकवल्या जातात. फणस पोळी, आंबा पोळी, सांडगी मिरची आणि कोकम सरबत बनवण्यासाठी आगळ साठवण्याची कामे जोमात आहेत. तसेच पावसाळ्यात ताज्या मासळीची टंचाई भासते, म्हणून या दिवसांत सुकट, सोडे, वाकटी यासारखी सुकी मच्छी साठवून ठेवण्यावरही भर दिला जात आहे.
अशी केली जातेय तयारी
मसाले : विविध प्रकारच्या मिरच्या वाळवून घरगुती पद्धतीचे आगरी-कोळी किंवा कोकणी गरम मसाले तयार करणे.
वाळवण : तांदूळ, गहू, नाचणी आणि उडदाच्या विविध प्रकारच्या पापड्या व सांडगे.
लोणची : कैरी, लिंबू आणि करवंदाची चविष्ट लोणची भरणीत मुरत ठेवली जातात.
सरबत : कोकमचे काप करून बरणीत सरबत बनविण्यासाठी ठेवले जातात.

फोटो ओळ : पाली : पावसाळ्याच्या बेगमीसाठी पापड, कुरडया, शेवया आणि सांडगे. (छायाचित्र, अमित गवळे)

फोटो ओळ, पाली : उन्हात वाळत टाकलेल्या लाल मिरच्या व गरम मसाला. (छायाचित्र, अमित गवळे)

फोटो ओळ, पाली : पावसाळ्यासाठी सुकी मासळी खरेदी करताना (छायाचित्र, अमित गवळे)