गर्भवतींसाठी ‘अनॉमली स्कॅन’ अनिवार्य!
राज्यभरातील रुग्णालयांना सार्वजनिक आरोग्य विभागाचे निर्देश

सकाळ वृत्तसेवा
मुंबई, ता. १५ ः राज्यात जन्मजात विकृतींमुळे बालमृत्यूचे प्रमाण वाढल्याची गंभीर बाब समोर आली आहे. या पार्श्वभूमीवर गर्भातील दोष लवकर ओळखण्यासाठी राज्य सरकारने सर्व पात्र आणि अतिजोखीम असलेल्या गर्भवती मातांनी गर्भधारणेच्या १८ ते २० आठवड्यांच्या कालावधीत अनॉमली स्कॅन (सोनोग्राफी) करून घेणे आवश्यक असल्याचे निर्देश सार्वजनिक आरोग्य विभागाने नुकतेच दिले आहेत.

गर्भातील जन्मजात विकृतींचे लवकर निदान व्हावे आणि त्यावर वेळेत वैद्यकीय निर्णय घेता यावा, यासाठी राज्यातील सर्व शासकीय तसेच खासगी रुग्णालये, प्रसूतिगृहे आणि स्त्रीरोग-प्रसूतितज्ज्ञांना अनॉमली स्कॅन करण्याबाबतचे निर्देश देण्यात आले आहेत. राज्यात २०२३ ते २०२६ या कालावधीत झालेल्या बालमृत्यूंच्या विश्लेषणात जन्मजात विकृती हे प्रमुख कारणांपैकी एक असल्याचे स्पष्ट झाले आहे. २०२३-२४ मध्ये हे प्रमाण ६.३४ टक्के, तर २०२४-२५ मध्ये ६.६५ टक्के होते, तर २०२५-२६ मध्ये (ऑक्टोबर २०२५ पर्यंत) या कालावधीतही हे प्रमाण सुमारे सहा टक्के इतके असल्याचे अहवालात नमूद आहे. दरम्यान, कामा अँड ऑलब्लेस रुग्णालयाचे वैद्यकीय अधीक्षक डॉ. तुषार पालवे यांनी देशात दर ४४ जन्मांपैकी सुमारे एका बाळामध्ये जन्मजात विकृती आढळते, असे सांगितले. अंदाजे १० हजार जन्मांमागे सुमारे १८४ प्रकरणे नोंदवली जातात. तर यामध्ये मज्जासंस्था विकृती (७५.८५ प्रति १० हजार जन्म), अस्थिमांसपेशी विकृती (६५.६४), जन्मजात हृदयरोग (६५.८६), पचनसंस्था विकृती (५०.१९) आणि मूत्र-जननसंस्था विकृती (३९.०८) ही प्रमुख कारणे आहेत. या विकृतींमुळे देशातील सुमारे सात ते नऊ टक्के नवजात मृत्यू होत असल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले. त्यामुळे गर्भावस्थेत योग्य वेळी अनॉमली स्कॅन केल्यास अनेक विकृतींचे लवकर निदान होऊन पुढील वैद्यकीय निर्णय घेणे शक्य होते, असे डाॅ. पालवे यांनी सांगितले.

खासगी रुग्णालयांना सूचना
सध्या राज्यातील शासकीय रुग्णालयांमध्ये जननी शिशू सुरक्षा कार्यक्रमांतर्गत पात्र गर्भवतींसाठी ही तपासणी मोफत उपलब्ध आहे; मात्र अंदाजे ५० टक्के प्रसूतिपूर्व आणि प्रसूतीनंतरच्या सेवा खासगी रुग्णालयांत घेतल्या जातात. त्यामुळे अशा ठिकाणीही गर्भवतींना अनॉमली स्कॅनची सुविधा मिळणे आवश्यक आहे. त्यानुसार खासगी रुग्णालये, प्रसूतिगृहे, स्त्रीरोग-प्रसूतितज्ज्ञ तसेच सोनोग्राफी तज्ज्ञांनी त्यांच्या देखरेखीखालील पात्र व अतिजोखीम असलेल्या गर्भवतींचे अनॉमली स्कॅन करण्याची व्यवस्था करावी, असे निर्देश देण्यात आले आहेत.