कचरा व्यवस्थापनाचा गोंधळ
डम्पिंगचा पेच, प्रक्रिया केंद्र ठप्प
माणगाव, ता. १२ (वार्ताहर) ः माणगाव नगर पंचायतीने कचरा प्रक्रिया केंद्रात साचलेल्या जुन्या कचऱ्याचे ढिगारे हटवून मोठी मोहीम यशस्वीरीत्या पूर्ण केली; मात्र कचरा व्यवस्थापनाचा मुख्य आणि शाश्वत प्रश्न म्हणजे नवा कचरा कुठे व कसा प्रक्रिया करायचा हा प्रश्न अद्याप अनुत्तरित आहे. शहरात दररोज निर्माण होणारा ओला व सुका कचरा प्रक्रिया केंद्रावर आणला जातो; पण तेथे वर्गीकरण, कंपोस्टिंग, पुनर्प्रक्रिया आणि अंतिम विल्हेवाट या सर्वच टप्प्यांवरील यंत्रणा अपुरी असल्याचे चित्र समोर आले आहे.
काही महिन्यांपूर्वी आश्रमशाळा परिसरात कचऱ्याचे डोंगर साचल्याने दुर्गंधी, कचरा जाळणे, धूर आणि आरोग्य समस्या निर्माण झाल्या. नागरिकांच्या दबावानंतर तो ढिगारा हटवण्यात आला; पण ही कारवाई स्थायी नसल्याचे आता स्पष्ट होत आहे. नव्या कचऱ्याची विल्हेवाट पुन्हा डम्पिंग स्वरूपात होत असून केंद्रावर गुरांचा संचार, कर्मचाऱ्यांचा अभाव आणि लाखो रुपयांच्या यंत्राची हानी झाल्याचे समोर आले. तांत्रिक, प्रशासकीय आणि देखरेखीच्या कमतरतेमुळे प्रक्रिया केंद्राचा उद्देशच कोलमडण्याची भीती व्यक्त होत आहे.
डम्पिंगमुक्त माणगावचा दावा प्रत्यक्षात फक्त कचरा एका ठिकाणावरून दुसऱ्या ठिकाणी हलवण्यापुरता मर्यादित ठरल्याची टीका नागरिक करत आहेत. पुन्हा दुर्गंधी, धूर, कचरा जळणे, डास, ताप-जंतुसंसर्ग, प्लॅस्टिक व बायोवेस्टचा पर्यावरणीय धोका या सर्वांचा ताण शहरावर वाढत आहे. आरोग्यतज्ज्ञांच्या मते, कचरा जाळताना निर्माण होणाऱ्या धुरातील सूक्ष्म कण श्वसनविकार वाढवू शकतात.
या विषयावर तज्ज्ञांचा स्पष्ट सल्ला असा, की कचरा व्यवस्थापन हे प्रशासनाचे फक्त ‘उचल-डम्प’ काम नसून वैज्ञानिक व शाश्वत पद्धतीने चालणारी प्रणाली असते. माणगाव शहर वाढत असल्याने कचरा वाढणारच; मात्र त्यासाठी विभाजन, कंपोस्टिंग, पुनर्प्रक्रिया, जैवप्रक्रिया आणि सुरक्षित विल्हेवाटही अनिवार्य आहे.

चौकट
डम्पिंगपेक्षा प्रक्रिया महत्त्वाची
शाश्वत प्रक्रिया यंत्रणा उभी राहिली नाही तर शहर पुन्हा कचऱ्याच्या डोंगराखाली जाणार, डम्पिंगचे दुष्टचक्र कायम राहणार आणि नागरिकांच्या आरोग्यावर परिणाम होणार, असा तज्ज्ञ व नागरिकांचा इशारा आहे.