कौशल्य विकासातून शैक्षणिक प्रगतीचा मार्ग
आयटीआयमधून उच्च शिक्षणाच्या संधी उपलब्ध

वाणगाव, ता.१७ (बातमीदार) : दहावीनंतर शिक्षण व करिअरचा निर्णय घेताना अनेक विद्यार्थी आणि पालक संभ्रमात असतात. आजही पदवी हेच यशाचे एकमेव साधन असल्याची धारणा मोठ्या प्रमाणावर आढळते. मात्र बदलत्या औद्योगिक व सेवा क्षेत्राच्या गरजांमुळे कौशल्याधारित शिक्षणाला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. या पार्श्वभूमीवर औद्योगिक प्रशिक्षण संस्था (आयटीआय) ही केवळ रोजगाराभिमुखच नव्हे, तर उच्च शिक्षणाची दारे उघडणारी प्रभावी व्यवस्था ठरत असल्याचे औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थेचे तज्ज्ञ शिल्प निदेशक साहेबराव धनवटे यांनी स्पष्ट केले आहे.

आयटीआयमध्ये दिले जाणारे प्रशिक्षण हे मुख्यतः प्रात्यक्षिकांवर आधारित असते. अभ्यासक्रमात सिद्धांत, प्रात्याक्षिक, गणित व विज्ञान कार्यशाळा, अभियांत्रिकी रेखांकन आणि रोजगार क्षमतेची कौशल्य यांचा यात समावेश असतो. सुमारे ८० टक्के प्रशिक्षण प्रत्यक्ष कामावर आधारित असल्याने विद्यार्थ्यांमध्ये कामाची शिस्त, तांत्रिक समज आणि आत्मविश्वास निर्माण होतो. आयटीआय हे शिक्षणाचे अंतिम टप्पे नसून, उच्च शिक्षणाचा मजबूत पाया आहे. आयटीआय पूर्ण केलेल्या विद्यार्थ्यांना तंत्रनिकेतन महाविद्यालयांमध्ये (पॉलिटेक्निक) थेट दुसऱ्या वर्षाला प्रवेश मिळतो. त्यानंतर अभियांत्रिकी पदवीसाठीही थेट दुसऱ्या वर्षाला प्रवेशाची संधी उपलब्ध असते. म्हणजेच आयटीआयपासून ते पदव्युत्तर शिक्षण आणि पीएचडीपर्यंतचा शैक्षणिक प्रवास शक्य आहे.

चौकट

नोकरीच्या संधी

आयटीआयमधील कौशल्य शाखा या ‘अभियांत्रिकी’ आणि ‘अभियांत्रिकी नसलेले’ अशा दोन गटांत विभागलेले आहेत. फिटर, इलेक्ट्रिशन, वेल्डर, मेकॅनिक हे अभियांत्रिकी कौशल्य शाखा, तर लघुलेखन (मराठी/इंग्रजी), वस्त्रनिर्मिती, शिवणकाम तंत्रज्ञान, फॅशन डिझाईन हे अभियांत्रिकी नसलेल्या कौशल्य शाखा मानल्या जातात. यातील काही कौशल्य शाखांचा कालावधी हा एक वर्षांचा, तर काहींचा दोन वर्षांचा असतो. आयटीआय प्रशिक्षण पूर्ण केल्यानंतर विद्यार्थ्यांना शिकाऊ उमेदवारी (अप्रेंटिसशिप) करण्याची संधी सरकारी तसेच खासगी उद्योगांमध्ये उपलब्ध होते. यामुळे उद्योगांची प्रत्यक्ष कार्यपद्धती समजते आणि नोकरीच्या संधी वाढतात.

चौकट

आजच्या काळात रोजगारक्षम कौशल्ये आणि शिक्षण यांचा समन्वय साधणारी व्यवस्था म्हणून आयटीआयचे महत्त्व अधिक वाढत आहे. योग्य माहिती आणि मार्गदर्शन मिळाल्यास आयटीआयमधूनही सुरक्षित आणि उज्ज्वल करिअर घडवता येऊ शकते.
- साहेबराव धनवटे,शिल्प निदेशक, औद्योगिक प्रशिक्षण संस्था, मोखाडा.