आदिवासी समाजाचा सांस्कृतिक जल्लोष
जगदंबा उत्सवात रंगले कुस्त्यांचे फड

जव्हार, ता. ६ (बातमीदार) : तालुक्यातील बोराळे आणि सारसून या गावांत आदिवासी समाजाच्या सांस्कृतिक परंपरा, श्रद्धा आणि लोककलेचा अनोखा संगम असलेला जगदंबा (बोहाडा) उत्सव मोठ्या थाटामाटात साजरा करण्यात आला. शनिवार (ता. २)पासून मंगळवार (ता. ५) पर्यंत पार पडलेल्या या उत्सवात कुस्त्यांचा फडही रंगला. आदिवासी समाजासाठी महत्त्वाच्या असलेल्या या यात्रेत सांस्कृतिक जल्लोषही पाहण्यास मिळाला.

आदिवासी समाजाच्या पारंपरिक वेशभूषा, रंगीबेरंगी मुखवटे, संबळ, ढोल-ताशे, तारपा आणि स्थानिक वाद्यांच्या गजरात गाव दुमदुमून गेले होते. युवक, महिला आणि ज्येष्ठ नागरिकांनी सामूहिक नृत्य सादर करीत आदिवासी संस्कृतीचे जिवंत दर्शन घडवले. उत्सवादरम्यान सादर करण्यात आलेल्या विविध सोंगांमधून देव-देवता, लोकपरंपरेतील पात्रे तसेच सामाजिक संदेश प्रभावीपणे मांडण्यात आले.

आदिवासी समाजाच्या बोहाडा उत्सवाची परंपरा तीन रात्री चालणाऱ्या कार्यक्रमांमुळे वैशिष्ट्यपूर्ण ठरते. पहिल्या रात्री ‘थाप’, दुसऱ्या रात्री ‘धाकला’ आणि तिसऱ्या रात्री ‘मोठा बोहाडा’ साजरा करण्यात आला. टेंभ्याच्या प्रकाशात, संबळ आणि सनईच्या सुरावटीत देवतांचे मुखवटे धारण केलेल्या सोंगांचे सादरीकरण रात्रभर सुरू होते. कागदाचा लगदा, उंबर व सागाच्या लाकडापासून तयार केलेले मुखवटे ही या परंपरेची खास ओळख मानली जाते.
उत्सवाच्या अखेरीस जगदंबा अंबिका मातेची महापूजा करण्यात आली. त्यानंतर मिरवणूक काढत भक्तांनी मोठ्या श्रद्धेने सहभाग नोंदवला. सोंग धारण केल्यानंतर दैवी शक्ती अंगात संचारते, असा स्थानिकांचा दृढ विश्वास असल्याचे या वेळी ग्रामस्थांनी सांगितले.
या उत्सवाच्या माध्यमातून आदिवासी समाजाची एकजूट, सांस्कृतिक ओळख आणि परंपरांचे संवर्धन अधोरेखित झाले असून, अशा लोकपरंपरांना शासनस्तरावर प्रोत्साहन मिळावे, अशी मागणीही ग्रामस्थांकडून करण्यात आली.
-------------------------
अस्मितेचे प्रतीक
दरम्यान, पारंपरिक कुस्ती स्पर्धाही मोठ्या उत्साहात पार पडली. स्थानिक तसेच परिसरातील पैलवानांनी यात सहभाग घेतला. या स्पर्धेला नागरिकांची मोठी उपस्थिती लाभली. गावातील ज्येष्ठांनी बोहाडा हा आदिवासी अस्मितेचा प्रतीक असल्याचे सांगत आधुनिकतेच्या प्रभावातही ही परंपरा टिकवून ठेवण्यासाठी स्थानिक तरुणांचा पुढाकार कौतुकास्पद असल्याचे नमूद केले. गेल्या शंभर वर्षांहून अधिक काळ सुरू असलेल्या या परंपरेचे जतन गावपातळीवर होत असल्याने आदिवासी समाजाचा सांस्कृतिक वारसा जिवंत राहिल्याची भावना व्यक्त होत आहे.