पनवेलच्या मानाच्या ‘देवांच्या हंड्या’
सुमारे ३०० वर्षांची परंपरा आजही कायम!
गोकुळाष्टमीला १० अधिष्ठानांचा अनोखा सोहळा; काठीने फोडल्या जातात हंड्या, ‘वारे’ आलेल्या भक्तांना कोरड्याचा प्रसाद
पनवेल, ता. ६ (बातमीदार) : आधुनिकतेच्या युगात दहीहंडीचे स्वरूप वेगाने बदलत असताना, पनवेल शहराने मात्र तब्बल २७८ वर्षांची पारंपरिक ‘देवांच्या हंड्यां’ची संस्कृती आजही अविरत जपली आहे. मानवी मनोरे रचण्याऐवजी ठरावीक उंचीवर टांगलेली हंडी काठीने फोडण्याची ही अनोखी पद्धत अनुभवण्यासाठी गोकुळाष्टमीच्या रात्री पनवेल शहरात भाविकांची प्रचंड गर्दी जमते.
पनवेलमधील लाइन आळी येथील वारेची दहीहंडी या पारंपरिक सोहळ्यासाठी विशेष प्रसिद्ध आहे. ‘वारे येणे’ म्हणजे भक्ताच्या अंगात भगवंताचा संचार होणे, अशी येथील श्रद्धा आहे. १० अधिष्ठानांतील मानकरी कुटुंबातील युवकांच्या अंगात श्रीकृष्णाचा संचार झाल्यानंतर ते एकत्र येतात आणि पारंपरिक पद्धतीने शहरातील मानाच्या हंड्या फोडतात. महाडिक, चव्हाण, दाभणे, जाधव, बापटवाडा, रामधरणे, धुमाळ, गावदेवी मंदिर आणि घरत आदी अधिष्ठानांच्या परंपरेला पनवेलच्या सांस्कृतिक इतिहासात विशेष स्थान आहे. गोकुळाष्टमीच्या दिवशी सर्व अधिष्ठानांची मंडळी नवनाथ मंदिरात पूजा-अर्चा करून सोहळ्याला सुरुवात करतात. रात्री १२ वाजून पाच मिनिटांनी मानाच्या हंड्या फोडण्यास प्रारंभ होतो. शेकडो वर्षांची परंपरा असलेल्या या सोहळ्यातील चौथ्या पिढीतील युवकही आज तितक्याच श्रद्धेने सहभागी होत आहेत. त्यामुळे पनवेलच्या ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक वैभवाचे दर्शन घडविणारी ही मानाची दहीहंडी आजही नागरिकांच्या आकर्षणाचे केंद्र ठरत आहे.

कोड्याचे फटकारे ‘प्रसाद’ मानण्याची श्रद्धा
या सोहळ्यात ‘वारे’ आलेल्या भक्तांवर ज्येष्ठ नागरिकांकडून कोडे किंवा चाबकाचे फटकारे मारले जातात. हे फटकारे शिक्षा नसून भगवंताचा प्रसाद असल्याची येथील श्रद्धा आहे. वाद्यांच्या गजरात आणि जयघोषात हा अनोखा धार्मिक विधी पार पडतो. त्यानंतर काठीच्या सहाय्याने हंडी फोडली जाते. सर्व अधिष्ठानांच्या हंड्या फोडल्यानंतर बल्लाळेश्वर मंदिराच्या तुळशीघाटावर कोड्यांची रांग लावून त्यांची पूजा केली जाते. ‘गोपाळकाला गोड झाला, आमचा विठोबा घराशी आला’ असा जयघोष करत सोहळ्याची सांगता होते. त्यानंतर भाविकांसाठी विविध अधिष्ठानांमध्ये महाप्रसादाचे आयोजन केले जाते.