रोहयोतून वनराई बंधाऱ्यांची मागणी

‘पाणी अडवा, पाणी जिरवा’ मोहिमेला मिळणार चालना

विक्रमगड, ता. २१ (बातमीदार) : विक्रमगड तालुक्यात यंदा पावसाचे प्रमाण कमी राहिल्याने आगामी उन्हाळ्यात तीव्र पाणीटंचाईचे संकट निर्माण होण्याची शक्यता आहे. ऑक्टोबर महिन्यातच नदी, नाले आणि ओहोळांमधील पाणीसाठा घटू लागल्याने जलसंधारणाच्या उपाययोजना तातडीने राबविण्याची गरज निर्माण झाली आहे. वाहून जाणारे पाणी अडवून त्याचे योग्य नियोजन केल्यास संभाव्य पाणीटंचाईची तीव्रता कमी होण्यास मदत होऊ शकते. यासाठी तालुक्यातील ४३ ग्रामपंचायतींच्या क्षेत्रात रोजगार हमी योजनेअंतर्गत (रोहयो) वनराई बंधारे बांधण्यात यावेत, अशी मागणी सामाजिक कार्यकर्ते मिलिंद महाकाळ यांनी केली आहे.

विक्रमगड तालुक्यात उन्हाळ्यात अनेक गावांतील विहिरींची पाणीपातळी खालावते, तर नदी-नाल्यांमधील पाणीसाठाही कमी होतो. परिणामी, पिण्याचे पाणी, पशुधन आणि शेतीसाठी पाण्याची टंचाई जाणवते. यंदा पावसाचे प्रमाण कमी राहिल्याने आगामी काळात परिस्थिती अधिक गंभीर होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे ‘पाणी अडवा, पाणी जिरवा’ या संकल्पनेनुसार नदी, नाले आणि ओहोळांवर वनराई बंधारे उभारून पावसाचे पाणी अडविणे आणि ते जमिनीत मुरविणे आवश्यक आहे.

वनराई बंधारे कमी खर्चात उभारता येत असल्याने ग्रामीण भागासाठी ते उपयुक्त ठरू शकतात. रिकाम्या सिमेंट किंवा खतांच्या पोत्यांमध्ये माती, वाळू अथवा स्थानिक पातळीवर उपलब्ध साहित्य भरून योग्य ठिकाणी हे बंधारे बांधता येतात. ग्रामस्थांचा सहभाग आणि उपलब्ध साधनसामग्रीचा वापर करून अशी कामे हाती घेतल्यास जलसंधारणाला चालना मिळू शकते. बंधाऱ्यांमध्ये अडवलेले पाणी जमिनीत मुरल्याने परिसरातील विहिरींची पाणीपातळी सुधारण्यास तसेच शेती आणि पशुधनासाठी पाण्याची उपलब्धता वाढविण्यास मदत होऊ शकते.

रब्बी हंगामात भाजीपाला उत्पादनाची संधी
वनराई बंधाऱ्यांमध्ये साठलेल्या पाण्याचे योग्य नियोजन केल्यास बंधाऱ्यालगतच्या शेतकऱ्यांना रब्बी हंगामात भाजीपाला उत्पादन घेता येऊ शकते. काकडी, चवळी, वांगी, भेंडी, मिरची, टोमॅटो, गवार, दुधी भोपळा, पालक, मुळा आणि मेथी यांसारखी पिके घेण्याची संधी उपलब्ध होऊ शकते. त्यामुळे खरीप हंगामानंतरही शेतीतून उत्पन्न मिळविण्यास हातभार लागेल. मात्र, पाण्याचा उपलब्ध साठा, जमिनीचा प्रकार आणि स्थानिक हवामान यांचा विचार करून पिकांची निवड करणे आवश्यक आहे.

जलसंधारणासोबत रोजगारनिर्मिती
विक्रमगड तालुक्यातील आदिवासीबहुल ग्रामीण भागात पावसाळ्यात शेतीची कामे उपलब्ध असतात, मात्र दिवाळीनंतर शेतीतील कामे कमी होत असल्याने अनेक मजुरांना रोजगारासाठी अन्य भागांत स्थलांतर करावे लागते. अशा परिस्थितीत रोहयोअंतर्गत वनराई बंधाऱ्यांची कामे सुरू केल्यास स्थानिक मजुरांना रोजगार उपलब्ध होऊ शकतो. त्याचबरोबर गावातील पाणीसाठा वाढविणे, शेतीला पूरक पाणी उपलब्ध करणे आणि ग्रामीण भागातील रोजगाराचा प्रश्न काही प्रमाणात सोडविणे शक्य होईल.

४३ ग्रामपंचायतींमध्ये कामे सुरू करण्याची मागणी
संभाव्य पाणीटंचाईचे संकट लक्षात घेऊन प्रशासनाने विक्रमगड तालुक्यातील ४३ ग्रामपंचायतींच्या क्षेत्रात योग्य ठिकाणांची निवड करून वनराई बंधाऱ्यांची कामे प्राधान्याने हाती घ्यावीत. कमी खर्चातील जलसंधारणाच्या या उपाययोजनेला रोजगार हमी योजनेची जोड दिल्यास पाणी अडविण्यासोबतच स्थानिक मजुरांना काम मिळू शकते. त्यामुळे दुष्काळी परिस्थितीचा सामना करण्यासाठी प्रशासनाने तातडीने नियोजन करावे, अशी मागणी सामाजिक कार्यकर्ते मिलिंद महाकाळ यांनी केली आहे.