५० किलोच्या नियमाने व्यापारी कोंडीत
माथाडींचा रोजगार धोक्यात; आवक दुसरीकडे वळण्याची भीती

कोपरखैरणे, ता. ९ (बातमीदार) : शेतमालाच्या गोणीचे वजन ५० किलोपेक्षा जास्त नसावे, असा शासनाचा नियम लागू झाल्याने तुर्भे येथील कांदा-बटाटा बाजारातील व्यापाऱ्यांसमोर नवी अडचण निर्माण झाली आहे. नवी मुंबईतील कृषी उत्पन्न बाजार समितीत (एपीएमसी) या नियमाची काटेकोर अंमलबजावणी केली जात आहे. मात्र, इतर बाजारपेठा, गोदामे आणि मालावर प्रक्रिया करणाऱ्या कारखान्यांमध्ये अद्याप ५५ ते ६० किलोच्या गोणींची वाहतूक सुरू असल्याचे व्यापाऱ्यांचे म्हणणे आहे. त्यामुळे व्यापारी आणि शेतकरी दुसऱ्या बाजारपेठांकडे वळल्यास कांदा-बटाट्याची आवक कमी होऊ शकते. त्याचा परिणाम व्यापाऱ्यांच्या व्यवसायासह शेकडो माथाडी कामगारांच्या रोजगारावर होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.

महाराष्ट्र शासनाच्या सहकार, पणन व वस्त्रोद्योग विभागाने १५ एप्रिल २०२६ला याबाबत परिपत्रक काढले आहे. त्यानुसार ५० किलोपेक्षा जास्त वजनाच्या गोणी उचलणे किंवा उतरवणे यावर निर्बंध घालण्यात आले आहेत. माथाडी कामगारांच्या आरोग्याची आणि सुरक्षिततेची काळजी घेण्यासाठी हा निर्णय घेण्यात आला आहे. या निर्णयाला व्यापाऱ्यांचा विरोध नाही. मात्र, नियमाची अंमलबजावणी केवळ नवी मुंबईतील बाजारापुरती मर्यादित न ठेवता देशभर सारखीच करावी, अशी त्यांची मागणी आहे.

शेतकऱ्यांकडे अनेकदा शेतात वजन करण्याची सुविधा नसते. त्यामुळे गोणीमध्ये अंदाजाने माल भरला जातो. परिणामी अनेक वर्षांपासून ५० ते ६० किलोच्या गोणीमधून कांदा-बटाट्याची वाहतूक केली जात आहे. उत्तर प्रदेश, मध्य प्रदेश, गुजरात, पंजाब आणि पश्चिम बंगाल या राज्यांतून मोठ्या प्रमाणावर माल नवी मुंबईत येतो. विशेषतः उत्तर प्रदेशातून येणारा बटाटा आणि वेफर्स तयार करण्यासाठी वापरला जाणारा बटाटाही याच वजनाच्या गोणींमधून पाठवला जातो. देशभरातील बाजारपेठा आणि खाद्यपदार्थ तयार करणाऱ्या कारखान्यांमध्येही अशाच गोणींचा वापर होत असल्याने केवळ एपीएमसीसाठी गोणींचे वजन बदलणे शेतकऱ्यांना शक्य नसल्याचे व्यापाऱ्यांचे म्हणणे आहे.

एपीएमसी बाजाराच्या आसपासची गोदामे, खासगी माल साठवणूक केंद्रे आणि प्रक्रिया कारखान्यांमध्येही ५० किलोच्या नियमाचे पालन होत नसल्याचा आरोप व्यापाऱ्यांनी केला आहे. मुंबई, ठाणे, कल्याण-डोंबिवली, पनवेल आणि वसई परिसरात होणाऱ्या मालवाहतुकीतही जड गोणींचा वापर सुरू असल्याचे त्यांचे म्हणणे आहे. त्यामुळे इतर ठिकाणी ५५ ते ६० किलोच्या गोणींना परवानगी असताना एपीएमसीतच निर्बंध असल्यास व्यापारी आणि शेतकरी दुसऱ्या बाजारपेठांचा पर्याय निवडू शकतात.

कामावर परिणामाची शक्यता
कांदा-बटाटा बाजारात येणारा माल उतरवणे, गोदामात ठेवणे आणि पुन्हा वाहनांमध्ये भरणे अशी अनेक कामे माथाडी कामगार करतात. या कामावर शेकडो कामगारांचा रोजगार अवलंबून आहे. बाजारात मालाची आवक कमी झाल्यास कामाचे दिवस कमी होतील. परिणामी, कामगारांच्या उत्पन्नावर परिणाम होऊ शकतो. व्यापाऱ्यांकडील कर्मचारी, वाहनचालक आणि बाजाराशी संबंधित इतर व्यावसायिकांनाही त्याचा फटका बसण्याची शक्यता आहे. कामगारांच्या सुरक्षिततेसाठी घेतलेल्या निर्णयामुळे त्यांच्याच रोजगारावर परिणाम होऊ नये, अशी व्यापाऱ्यांची भूमिका आहे.

एकच नियम लागू करण्याची मागणी

शेतमालाची ५० किलोच्या गोणींमध्येच पॅकिंग करण्याची व्यवस्था थेट उत्पादन केंद्रांवर करावी. त्यासाठी गोणी तयार करणाऱ्या कंपन्यांना ठराविक वजनाच्या गोणी बनवण्याच्या सूचना द्याव्यात. देशभरातील बाजारपेठा, गोदामे आणि कारखान्यांमध्येही या नियमाची सारखीच अंमलबजावणी करावी. ही व्यवस्था होईपर्यंत नवी मुंबईतील कांदा-बटाटा बाजाराला काही काळाची सवलत द्यावी, अशी मागणी कांदा-बटाटा आडत संघाचे अध्यक्ष संजय पिंगळे, सचिव राजीव मणियार आणि व्यापारी हेमंत शहा यांनी केली आहे.