विषारी धुराच्या विळख्यात नवी मुंबई अन् पनवेल
फटाक्यांच्या आतषबाजीने एक्युआय ‘गंभीर’ पातळीवर
सकाळ वृत्तसेवा
नवी मुंबई, ता. ९ ः दिवाळीच्या नवी मुंबई आणि पनवेल पालिका क्षेत्रात झालेली बेसुमार फटाक्यांच्या आतषबाजीने नियमांची उघडपणे पायमल्ली झाली. यामुळे संपूर्ण उपनगर परिसर विषारी धुराच्या दाट सावटाखाली आला आहे. सर्वोच्च न्यायालय, मुंबई उच्च न्यायालय तसेच स्थानिक महापालिका प्रशासनाने घालून दिलेले निर्बंध धुडकावून लावत रात्री उशिरापर्यंत सुरू राहिलेल्या आतषबाजीमुळे दोन्ही महापालिका हद्दीतील हवा गुणवत्ता निर्देशांक चिंताजनक आणि गंभीर पातळीवर घसरला आहे.
सामान्य दिवसांमध्ये सरासरी ९१ च्या आसपास असणारा नवी मुंबईचा हवा गुणवत्ता निर्देशांक लक्ष्मीपूजनाच्या रात्री आणि दुसऱ्या दिवशी सकाळी थेट ३११ ते ३५० या गंभीर श्रेणीत नोंदवला गेला, तर महापे व नेरूळसारख्या विशिष्ट पट्ट्यांमध्ये हाच निर्देशांक ४५० च्या पार पोहोचल्याचे स्पष्ट झाले आहे. पनवेल शहरातही महापालिका प्रशासनाने माझी वसुंधरा अभियानांतर्गत केलेल्या प्रदूषणमुक्त सणाच्या आवाहनाला नागरिकांनी वाटाण्याच्या अक्षता लावल्यामुळे तेथील एक्युआयदेखील १०५ ते १६० च्या दरम्यान अतिधोकादायक नोंदवला गेला. नवी मुंबईतील महापे, वाशी, नेरूळ, तळोजा आणि ऐरोली या औद्योगिक व निवासी पट्ट्यांमध्ये हवेत तीव्र रासायनिक वास आणि धुराचे साम्राज्य पसरले आहे. हवेमध्ये केवळ धूलिकणच वाढले नाहीत, तर नायट्रोजन डायऑक्साइड, कार्बन मोनॉक्साइड आणि सल्फर डायऑक्साइड यांसारख्या विषारी वायूंची पातळीही कमालीची वाढल्याचे निरीक्षण नोंदवले गेले आहे. रात्रीच्या वेळी तापमानात झालेली घसरण, मंदावलेला वारा आणि फटाक्यांमधून बाहेर पडलेले रासायनिक अवशेष यामुळे थर्मल इन्व्हर्जन ही नैसर्गिक प्रक्रिया घडून आली. यामुळे विषारी वायू जमिनीलगतच्या हवेतच अडकून राहिले. यामुळे शहरावर धूर आणि धुक्याचे जाड पटल निर्माण झाले.

नियमांची पायमल्ली
१ प्रदूषण नियंत्रणासाठी मुंबई उच्च न्यायालयाने सार्वजनिक रस्ते, गल्ल्या आणि पादचारी मार्गांवर फटाके फोडण्यावर स्पष्ट बंदी घातली होती. याशिवाय नवी मुंबई महापालिकेने केवळ सायंकाळी ७ ते रात्री १० या तीन तासांच्या कालावधीतच कमी आवाजाचे व हरित फटाके फोडण्याची परवानगी दिली होती. १२५ डेसिबलपेक्षा जास्त आवाज करणाऱ्या फटाक्यांवर आणि बेरियम, लिथियम, शिसे यांसारख्या घातक रसायनांवर बंदी असतानाही शहरात बंदी असलेल्या फटाक्यांची सर्रास विक्री व आतषबाजी झाली.
२ नवी मुंबई महापालिकेने आपत्ती व्यवस्थापन आणि प्रदूषण रोखण्यासाठी आठ विभागांमध्ये तक्रार निवारण हेल्पलाइन क्रमांक उपलब्ध करून दिले होते, परंतु पोलिस आणि पालिकेच्या नियंत्रण कक्षाकडून प्रत्यक्ष कारवाईची कोणतीही ठोस मोहीम न राबवल्यामुळे रात्री १० नंतरही नियमांचा भंग करत फटाके फोडले जात होते.
३ पनवेल पालिकेच्या आयुक्तांनी प्रदूषणमुक्त दिवाळी साजरी करण्याचे आवाहन केले असले, तरी प्रत्यक्ष अंमलबजावणीसाठी प्रशासकीय पातळीवर कोणतीही प्रमाणित कार्यपद्धती उभारली गेली नाही. त्यामुळे पनवेल, खारघर, कळंबोली आणि कामोठे या परिसरांमध्ये नियमांचे सर्रास उल्लंघन झाले. पोलिस प्रशासन आणि पालिका अधिकाऱ्यांमधील समन्वयाच्या अभावामुळे प्रशासकीय नियमावली केवळ कागदावरच राहिली असल्याचे स्पष्ट झाले आहे.