प्रौढ बेपत्ता झाल्यास आता अपहरणाचा गुन्हा

नवी मुंबई पोलिसांकडून पहिलावहिला गुन्हा दाखल

विक्रम गायकवाड
नवी मुंबई, ता. ८ : १८ वर्षांवरील व्यक्ती बेपत्ता झाल्यास केवळ ‘मिसिंग’ नोंद न करता, परिस्थितीनुसार थेट अपहरणाचा गुन्हा दाखल करून तपास करण्याच्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्देशांची अंमलबजावणी सुरू झाली आहे. या पार्श्वभूमीवर नवी मुंबई पोलिसांनी पहिलावहिला गुन्हा दाखल केला आहे. एनआरआय सागरी पोलिस ठाण्यात ७ सप्टेंबरला भारतीय न्याय संहितेच्या कलम १४०(३) अन्वये अज्ञात व्यक्तीविरुद्ध गुन्हा नोंदविण्यात आला.

या प्रकरणातील तक्रारदारांचा मुलगा चीन सीमेजवळ सैन्यात कार्यरत आहे. त्याची २३ वर्षीय पत्नी पतीसोबत फोनवर झालेल्या वादानंतर घरातून निघून गेली. त्यानंतर ती बेपत्ता झाल्याने तिच्या सुरक्षिततेबाबत कुटुंबीयांनी पोलिसांकडे तक्रार केली. प्रकरणाचे गांभीर्य लक्षात घेऊन पोलिसांनी तातडीने अपहरणाचा गुन्हा दाखल करून तपास सुरू केला.

सर्वोच्च न्यायालयाने २२ मे २०२६ रोजी बेपत्ता व्यक्तीची माहिती मिळताच एफआयआर नोंदवून तपास करण्याचे निर्देश दिले होते. ‘व्यक्ती’ या शब्दात केवळ अल्पवयीन नव्हे, तर सर्व नागरिकांचा समावेश होतो, असे न्यायालयाने स्पष्ट केले. या निर्देशांची अंमलबजावणी न करणाऱ्या राज्यांच्या मुख्य सचिव आणि पोलिस महासंचालकांना अवमानाच्या नोटिसाही बजावण्यात आल्या आहेत.

पूर्वी केवळ ‘मिसिंग’ नोंद
यापूर्वी १८ वर्षांवरील व्यक्ती बेपत्ता झाल्यास पोलिस ठाण्यात प्रामुख्याने हरवल्याची नोंद केली जात होती. थेट अपहरणाचा गुन्हा दाखल होत नसल्याने तपासाची व्याप्तीही मर्यादित राहत होती. परिणामी, मोबाईल सीडीआर, तांत्रिक तपास आणि फॉरेन्सिक पुराव्यांचा वापर करण्यास विलंब होत असे. कुटुंबीयांना बेपत्ता व्यक्तीचा शोध घेण्यासाठी पोलिस ठाण्यांचे उंबरठे झिजवावे लागत होते. मानवी तस्करी किंवा इतर गुन्हेगारी प्रकारांमध्ये प्रौढ व्यक्ती अडकण्याची शक्यता असतानाही सुरुवातीच्या टप्प्यात गुन्हा नोंद नसल्याने तपासाला अपेक्षित वेग मिळत नव्हता.

तस्करीला आळा घालण्यास मदत
कौटुंबिक वाद, नैराश्य, आर्थिक अडचणी तसेच मानवी तस्करी यांसारख्या विविध कारणांमुळे व्यक्ती बेपत्ता होतात. विशेषतः अल्पवयीन मुली व तरुणींचे अपहरण करून त्यांना बालमजुरी, अनैतिक व्यवसाय किंवा मानवी तस्करीच्या जाळ्यात ओढण्याची प्रकरणे गंभीर आहेत. आता प्रौढ व्यक्ती बेपत्ता झाल्यानंतरही परिस्थितीनुसार अपहरणाचा गुन्हा दाखल करून तपास करण्याची प्रक्रिया सुरू झाल्याने पोलिसांना तांत्रिक व फॉरेन्सिक तपासाला सुरुवातीपासूनच गती देता येणार आहे. त्यामुळे मानवी तस्करीसह बेपत्ता व्यक्तींशी संबंधित गुन्ह्यांवरही प्रभावीपणे कारवाईची अपेक्षा आहे.