पंढरपूर (सोलापूर) : विठुराया उठतो केव्हा... झोपतो केव्हा... दररोज विठुरायाचा पोशाख केव्हा बदलला जातो... हिवाळ्यात त्याचा पोशाख कसा असतो... यात्रेनंतर थकलेल्या विठुरायाला कोणता काढा दिला जातो... ऋतुमानानुसार विठुरायाच्या आहारात कोणते बदल केले जातात. याविषयी ’सकाळ’ने घेतलेला हा आढावा....
‘यथा देहे तथा देवे’ या उक्तीप्रमाणे आपण जसे ऋतुमानानुसार पोशाखात आणि आहारात बदल करतो. तसेच विठुरायाच्या देखील पोशाखात आणि नैवेद्यात बदल केले जातात. उन्हाळ्यात आणि हिवाळ्यात देवाची विशेष काळजी घेतली जाते.

सोलापुरातील बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा
कोरोना व्हायरसच्या पार्श्वभूमीवर श्री विठ्ठल रुक्मिणी मंदिर 17 मार्चपासून भाविकांना दर्शनासाठी बंद करण्यात आले आहे. तथापि मंदिरातील काकडा नित्य पूजा, नैवेद्य, पोशाख,  धुपारती आणि शेजारती हे नित्योपचार प्रथेप्रमाणे सुरू आहेत. दररोज पहाटे साडेतीन वाजता मंदिराचे दरवाजे उघडले जातात. पहाटे चार वाजता काकड आरती सुरू होते. त्यानंतर नित्य पूजा केली जाते. यावेळी देवाला पंचामृताचा अभिषेक केला जातो. तांदळाची खिचडी, तूप, दही, पापड, लोणचे असा प्रसाद दाखवला जातो. दुपारी साडेअकरा वाजता देवाला पंचपक्वानाचा नैवेद्य दाखवला जातो. हिवाळ्यात पंचपक्वान्न आत बासुंदी चा समावेश असतो तर उन्हाळ्यात बासुंदी ऐवजी श्रीखंड आणि आमरसाचा समावेश केला जातो. दुपारी साडेचार वाजता देवाचा पहिला पोषाखा काढून नवीन पोशाख आणि अलंकार घातले जातात. सायंकाळी सात वाजता धुपारती केली जाते आणि रात्री ११ वाजता विठुराया झोपण्यापूर्वी शेजारती करून रात्री बाराच्या सुमारास मंदिर बंद केले जाते.

आषाढी आणि कार्तिकी यात्राकाळात श्री विठ्ठल रुक्मिणी मंदिर भाविकांच्या दर्शनासाठी अहोरात्र उघडे ठेवले जाते. यात्रेनंतर प्रक्षाळ पूजा दिवशी श्री विठ्ठलाचा थकवा काढण्यासाठी गवती चहा, लवंग, वेलदोडे, दालचिनी तसेच विविध 18 वनस्पतींपासून बनवलेला काढा देवाला दाखवण्याची प्रथा आहे.

वैशिष्ट्यपूर्ण प्रथा- परंपरा
पंढरपूरच्या श्री विठ्ठल रुक्मिणी मंदिरात अनेक वैशिष्ट्यपूर्ण प्रथा-परंपरा आहेत. त्या प्रथा परंपरा पाळत असतानाच राष्ट्रीय सण, उत्सव या दिवशी मंदिरात विविध रंगीबेरंगी फुलांची मनमोहक आरास केली जाते.
- विठ्ठल तथा सुनील जोशी, 
कार्यकारी अधिकारी, श्री विठ्ठल रुक्मिणी मंदिर समिती, पंढरपूर