माढा (सोलापूर) : पर्यावरणाचं संतुलन राखण्यासाठी या पृथ्वीवरील सर्वच सजीवांना जगण्याचा अधिकार निसर्गाने दिला आहे आणि हे सर्वच सजीव एकमेकांच्या सहकार्याने जगत आहेत. अनेकवेळा या सर्व सजीवांत जास्त बुद्धिमान असलेल्या माणसाने प्राण्यांचे, पक्ष्यांचे प्राण वाचवले, अशा आशयाच्या घटना आपण वाचतो अथवा ऐकतो. मात्र उंदरगावातील (ता. माढा) पक्षी निरीक्षक व इतिहासाचे अभ्यासक मयूर चव्हाण यांचे प्राण कोतवाल पक्ष्याच्या सजगतेमुळे वाचल्याची घटना घडली आहे. 

ही घटना तीन दिवसांपूर्वी मयूर चव्हाण यांच्या घराच्या परिसरात घडली असून, पक्ष्यांचे आपल्या आसपास वावरणे किती फायद्याचे ठरते, याचे महत्त्व मानवाला पटवून द्यायला ही घटना पुरेशी आहे. 

मयूर चव्हाण यांनी शब्दबद्ध केलेली ती घटना अशी : सकाळी सकाळी झाडांना पाणी देत असताना गवतातून साचलेल्या पाण्यात काहीतरी बुडबुडले. त्या हालचालीने "वसंतराणी / टबोबिया' या फुलझाडांच्या फांद्यांवर चुळबुळत असलेला "वटवट्या' पक्षी "टिवऽऽटिवऽऽ' करीत एकाएकी उडाला, तशी जवळच्या चिंचेच्या झाडावर बसलेली पाखरं फडफडली व विशेषतः "कोतवाल' या दुहेरी शेपटी असलेल्या गडद काळ्या रंगाच्या पक्षी समूहाने नेटानं आवाज करायला व माझ्याभोवती रिंगण घालायला सुरवात केली. पक्ष्यांबद्दलचे थोडेफार ज्ञान असल्यामुळे या आक्रांतावरून मी ओळखलं, की काहीतरी गडबड नक्कीच आहे आणि तसेच झाले. 

गवतातून "भुजंगराजा'ची (सापाची) पाठ दिसली. अक्षरशः दहा पावलं मागे सरकलो मी! मग भुजंग महोदय बाहेर आले, इकडे तिकडे पाहून सुळसुळत माळरानानं निघूनही गेले, काहीच न झाल्यासारखे ! आमच्यात अंतर होतं तीन-चार फुटांचं ! फणीच्या एकदम ऍक्‍युरेट रेंजमधे होतो मी ! जर वटवट्या पक्षी उडाला नसता व कोतवालांनी ओरडत झाडांवरून रिंगण घातले नसते, तर बहुधा माझ्यावर भुजंगाची फणा पडून दंश झाला असता अन्‌ कदाचित जीवावरही बेतला असता. 

म्हणून आपण अनेक सजीवांची हिस्सेदारी निसर्गातून घेतो. पण या पक्षी - प्राण्यांची हिस्सेदारी माणूस कधी देणार? 

संपादन : श्रीनिवास दुध्याल