अविनाश घोलप
फुलवडे, ता. १०: शाळेची घंटा वाजण्याआधीच, आंब्याच्या मोहराचा सुगंध आणि रानाच्या शांततेत शिक्षकांचे पाय मात्र दुर्गम वाड्या-वस्त्यांकडे वळत आहेत. हातात खडू-फळा नव्हे, तर शाळेची माहितीपत्रके आणि मनात एकच ध्यास... ''विद्यार्थी द्या, शाळा वाचवा!'' आंबेगाव तालुक्याच्या पश्चिम आदिवासी पट्ट्यातील शाळांमधील रिकामे होत असलेले वर्ग आणि घटणारी पटसंख्या, हे या शिक्षकांच्या धावपळीमागील वास्तव आहे. अनेक शाळांमधील विद्यार्थी संख्या दहाच्या खाली आल्याने, आपले अस्तित्व टिकवण्यासाठी आणि मुलांच्या शिक्षणाचा हक्क अबाधित ठेवण्यासाठी शिक्षकच आता ''मिशन ॲडमिशन''वर निघाले आहेत.
आंबेगाव तालुक्याचा पश्चिम भाग हा आदिवासी आणि दुर्गम म्हणून ओळखला जातो. या भागात शिक्षणाची गंगा घरोघरी पोहोचावी यासाठी जिल्हा परिषद शाळा आणि आश्रमशाळांचे जाळे विणले गेले. मात्र, गेल्या काही वर्षांपासून या शाळांमधील विद्यार्थ्यांची संख्या झपाट्याने कमी होत आहे. तालुक्याच्या नऊ केंद्रांमधील आकडेवारी पाहिली असता, परिस्थितीचे गांभीर्य लक्षात येते. शासनाच्या नवीन शैक्षणिक धोरणानुसार आणि संचमान्यतेच्या नियमांनुसार, विद्यार्थी संख्येवर शिक्षकांची संख्या अवलंबून असते. पटसंख्या कमी झाल्यास शिक्षक अतिरिक्त ठरतात आणि त्यांची दुसऱ्या शाळेत बदली केली जाते. यामुळे केवळ शिक्षकांच्या नोकरीवरच गदा येत नाही, तर गावातील शाळा बंद पडण्याची भीतीही निर्माण झाली आहे. याच भीतीपोटी शिक्षक आता स्वतःच रस्त्यावर उतरले आहेत.

शिक्षणाशिवाय पर्याय नाही
तुमच्या मुलाला शाळेत पाठवा, त्याला चांगल्या सुविधा मिळतील," असे कळकळीचे आवाहन करत शिक्षक गावागावांत आणि वाड्या-वस्त्यांवर फिरत आहेत. शाळेतील भौतिक सुविधा, मोफत गणवेश, पुस्तके, पोषण आहार आणि शासनाच्या विविध योजनांची माहिती ते पालकांना देत आहेत. मुलांचे भविष्य उज्ज्वल करण्यासाठी शिक्षणाशिवाय पर्याय नाही, हे ते पालकांच्या मनावर बिंबवण्याचा प्रयत्न करत आहेत.

दृष्टिक्षेपात :
आंबेगावच्या आदिवासी भागातील केंद्रे : ९ (तिरपाड, कुशीरे, बोरघर, असाणे, राजपूर, पोखरी, गोहे बुद्रुक, डिंभे वसाहत, गंगापूर)
जिल्हा परिषदेच्या शाळांची संख्या : ८७,
१० पेक्षा कमी पटसंख्या असलेल्या शाळा -: ४०
हायस्कूल : १२ (तिरपाड, असाणे, माळीण, बोरघर, फुलवडे, गोहे, पोखरी, जांभोरी, तळेघर, डिंभे, शिनोली, गंगापूर)
शासकीय आदिवासी आश्रमशाळा : ५ (आहुपे, असाणे, गोहे, राजपूर, तेरुंगण)
अनुदानित आदिवासी आश्रमशाळा : १ (फुलवडे)

संचमान्यतेमध्ये पटसंख्या कमी झाल्यानंतर शिक्षक अतिरिक्त होतात. म्हणून स्वतः शिक्षक गावांमध्ये जाऊन पालकांमध्ये जनजागृती करत आहेत. जेणेकरून शाळेचा पटही चांगला राहील आणि शिक्षकही अतिरिक्त ठरणार नाही.
- संजय नाईकडे, शिक्षणाधिकारी (प्राथमिक), पुणे जिल्हा परिषद

आदिवासी विकास विभागाच्या शासकीय प्राथमिक, माध्यमिक व उच्च माध्यमिक आश्रमशाळेतील कर्मचाऱ्यांनी विद्यार्थ्यांची प्रवेशवृद्धी करण्यासाठी ता. १ ते ६ मे दरम्यान विशेष अभियान अंतर्गत परिसरातील आदिवासी वाड्यावस्त्यांवर जाऊन पालकांशी संवाद साधला असून निश्चितच विद्यार्थी संख्येत वाढ होईल.
- प्रदीप देसाई, प्रकल्प अधिकारी, एकात्मिक आदिवासी विकास प्रकल्प प्रकल्प कार्यालय घोडेगाव

केवळ शिक्षकांना अतिरिक्त ठरवून प्रश्न सुटणार नाही, तर सरकारने शाळांची गुणवत्ता वाढवून विद्यार्थ्यांची संख्या वाढवण्यासाठी विशेष मोहीम राबवली पाहिजे.
- पुनाजी पारधी, अध्यक्ष ग्रामविकास फाउंडेशन जांभोरी, ता. आंबेगाव