(चारही ठिकाणच्या देवतांचा फोटो घ्यावा)

श्री तुळजाभवानी, रुक्मिणी मातेची शिवकालीन अलंकार पूजा

दिवाळी पाडवा : पंढरपूर, अक्कलकोट, गाणगापुरात दर्शन-पादुका पूजनाला महत्त्व

सकाळ वृत्तसेवा
सोलापूर, ता. ८ ः दिवाळी पाडवा हा साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक शुभमुहूर्त. नवीन कार्याचा शुभारंभ, व्यापारी वर्षाची सुरुवात आणि पती-पत्नीच्या नात्यातील स्नेह जपणारा हा दिवस धार्मिकदृष्ट्याही महत्त्वाचा मानला जातो. सोलापूर परिसरातील पंढरपूर, तुळजापूर, अक्कलकोट आणि गाणगापूर या चार प्रमुख देवस्थानांत या दिवसाला विशेष महत्त्व आहे. तुळजाभवानी मंदिरात पहाटेचे चरणतीर्थ, महाआरती आणि फराळाचा नैवेद्य ही पाडव्याची वैशिष्ट्यपूर्ण परंपरा आहे. पंढरपुरात विठ्ठल-रुक्मिणीची विशेष पूजा, अक्कलकोटमध्ये स्वामी समर्थांचे दर्शन, तर गाणगापूरमध्ये दत्तप्रभूंच्या निर्गुण पादुकांचे पूजन यांना महत्त्व आहे. प्रत्येक देवस्थानची परंपरा वेगळी असली तरी भाविकांकडूनही दर्शनासाठी मोठी गर्दी होते.

पंढरपूर : विठ्ठल-रुक्मिणीची विशेष वैदिक पूजा
कार्तिक शुद्ध प्रतिपदेला पंढरपूरच्या श्री विठ्ठल-रुक्मिणी मंदिरात पारंपरिक व वैदिक पद्धतीने विशेष पूजा केली जाते. मंदिरात आकर्षक सजावटही असते. विठ्ठल हा भगवान विष्णूचा अवतार, तर रुक्मिणी माता लक्ष्मीस्वरूप मानली जाते. त्यामुळे पाडव्याच्या शुभदिनी लक्ष्मी-नारायणाचे दर्शन घेण्याला भाविकांच्या दृष्टीने विशेष महत्त्व आहे. अभिषेक, अलंकार, नैवेद्य आणि पूजन हे मंदिरातील नित्योपचारही या दिवशी पार पडतात. नवीन वर्षात कुटुंबाला सुख, शांती आणि समृद्धी लाभावी, यासाठी भाविक विठ्ठल-रुक्मिणीच्या चरणी प्रार्थना करतात.

तुळजापूर : शिवकालीन दागिन्यांची विशेष अलंकार पूजा, फराळाचा नैवेद्य (फोटो - PNE26W64991 - शिवकालीन अलंकार पूजा)
श्री तुळजाभवानी मंदिरात दिवाळी पाडव्याच्या धार्मिक विधींची स्वतंत्र परंपरा आहे. साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक असलेल्या या दिवशी पहाटे लवकर देवीचे चरणतीर्थ केले जाते. दिवाळी पाडव्यानिमित्त मंगळवारी (ता. १०) तुळजाभवानी मातेची विशेष अलंकार पूजा मांडण्यात येणार आहे. सकाळच्या अभिषेक पूजेनंतर तुळजाभवानी मातेला एक नंबर डब्यातील शिवकालीन अलंकार घालण्याची प्रथा आहे. सायंकाळी पाडवा वाचन तर रात्री पाडव्या निमित्त छबिना मिरवणूक काढण्यात येणार आहे. त्यानंतर मंदिर संस्थानच्या वतीने महाआरती होते. वाजतगाजत मंदिरात आणल्या जाणाऱ्या आरतीला विशेष महत्त्व असते. देवीला नेहमीच्या नैवेद्याबरोबर फराळाचे लाडू, करंज्या आणि अनारसे अर्पण केले जातात. वर्षभर सुखसमृद्धी लाभावी आणि संकटांपासून संरक्षण मिळावे, यासाठी भाविक जगदंबेच्या चरणी नतमस्तक होतात.

अक्कलकोट : स्वामी समर्थांच्या चरणी नववर्षाचा संकल्प
अक्कलकोट येथील श्री स्वामी समर्थ महाराजांचे मंदिर हे भाविकांचे प्रमुख श्रद्धास्थान आहे. स्वामींची समाधी आणि वटवृक्षाचे दर्शन घेण्यासाठी पाडव्याच्या शुभमुहूर्तावर भाविक येतात. मंदिरात सकाळी काकड आरती, पादुकांवर अभिषेक व पूजन, स्वामींची महापूजा आणि अलंकार केले जातात. दुपारी महानैवेद्य व आरती, तर सायंकाळी आणि रात्री शेजारती होते. हे मंदिरातील नियमित नित्योपचार आहेत. पाडव्याला स्वतंत्र असा विशेष विधी असल्याची स्पष्ट अधिकृत नोंद उपलब्ध नाही. मात्र नववर्षाची सुरुवात स्वामींच्या चरणी नतमस्तक होऊन करणे, गुरुकृपा आणि कुटुंबकल्याणासाठी प्रार्थना करण्यासाठी भाविकांची मोठी गर्दी होते.

गाणगापूर : निर्गुण पादुकांच्या दर्शनाला महत्त्व
कर्नाटकातील गाणगापूर हे श्री नरसिंह सरस्वती यांच्या वास्तव्यामुळे दत्तभक्तांचे प्रमुख श्रद्धास्थान बनले आहे. येथील निर्गुण पादुकांना विशेष महत्त्व आहे. दिवाळी पाडवा हा साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक असल्याने या दिवशी नवीन कार्याचा संकल्प करणे शुभ मानले जाते. देवस्थानच्या धार्मिक परंपरेनुसार निर्गुण पादुकांचे पूजन, पंचोपचार पूजा, महापूजा, अभिषेक, नैवेद्य आणि आरती असे धार्मिक उपचार केले जातात. दिवाळीचा समावेश देवस्थानच्या प्रमुख उत्सवांमध्ये आहे. पाडव्याच्या दिवशी दत्तप्रभूंच्या चरणी नतमस्तक होऊन गुरुकृपा, संकटमुक्ती आणि कुटुंबाच्या कल्याणासाठी भाविक प्रार्थना करतात.