पुणे, ता. ९ ः ‘‘मराठी भाषेला अभिजात भाषेचा दर्जा मिळाल्याचा केवळ उत्सव साजरा करून उपयोग नाही. मराठीचे जतन-संवर्धन करण्यासाठी तिचा ज्ञानभाषा म्हणून विकास होणे आवश्यक आहे. विज्ञान, तंत्रज्ञान आणि उच्चशिक्षणाचे ज्ञान मराठीत उपलब्ध झाले, तरच भाषेचे भवितव्य सुरक्षित असेल,’’ असे मत ज्येष्ठ साहित्यिक प्रा. रंगनाथ पठारे यांनी व्यक्त केले.
प्रा. डॉ. हरी नरके स्मृती प्रतिष्ठानतर्फे डॉ. नरके यांच्या तृतीय स्मृतिदिनानिमित्त आयोजित व्याख्यानात पठारे बोलत होते. याप्रसंगी ज्येष्ठ साहित्यिक राजन गवस, हरी नरके यांच्या पत्नी संगीता नरके, प्रतिष्ठानचे सचिव मृणाल ढोले-पाटील आदी उपस्थित होते.
या वेळी डॉ. नरके लिखित ‘पुस्तकप्रेमी असूनही बाबासाहेबांनी मनुस्मृती का जाळली?’ या पुस्तकाच्या द्वितीय आवृत्तीचे प्रकाशन करण्यात आले.
पठारे म्हणाले, ‘‘केवळ अभिजात दर्जाचे प्रमाणपत्र मिळाल्याने भाषेचे भवितव्य सुरक्षित होत नाही. इंग्रजी माध्यमाच्या शाळा वाढत असताना मराठी माध्यमाच्या शाळा बंद पडत आहेत. ही केवळ भाषेची नव्हे, तर ज्ञानाच्या निर्मितीची आणि आत्मसात करण्याची समस्या आहे. मराठीत क्वांटम मेकॅनिक्ससारख्या विषयाचे उत्तम पुस्तक उपलब्ध झाले, तर मातृभाषेतून विषय समजून घेणे अधिक सुलभ होते. संशोधक आणि अभ्यासक पोपटपंचीने तयार होत नाहीत; ज्ञानाचे आंतरिकीकरण झाल्यावरच तयार होतात.’’
नरके यांच्या आठवणी सांगताना ते म्हणाले, ‘‘नरके यांच्याएवढा सरळ, सज्जन आणि निःस्पृह माणूस दुर्मिळ आहे. अभिजात भाषेच्या निकषांवर काम करण्यासाठी स्थापन झालेल्या समितीच्या कामात त्यांचा मोठा वाटा होता. त्यांनी महाराष्ट्रभर प्रवास करून मराठीच्या अभिजाततेविषयी जनजागृती केली. हजारो व्याख्याने देऊन त्यांनी हा विषय लोकांपर्यंत पोहोचविला.’’
----
संमेलनाच्या उत्सवात ‘साहित्य’ कोठे?
हल्ली आपण अतिशय उत्सवप्रेमी झालो आहोत. साहित्य संमेलनातही साहित्याचा ‘उत्सव’ करतो; मात्र त्या उत्सवात ‘साहित्य’ कुठे आहे, याचा विचार करण्याची गरज आहे. भव्य मंडप, आतषबाजी, टीव्हीचे कॅमेरे आणि मोठमोठ्या घोषणा यात आपण रमलेलो असतो. घोषणा करून नेते निघून गेले की कॅमेरावालेही निघून जातात अन् संमेलनाच्या अध्यक्षाकडे आपण ढुंकूनही पाहत नाही, अशी टीका रंगनाथ पठारे यांनी केली.
फोटो ः 41233, 41234