नवी दिल्ली: भारतीय अंतरिक्ष संशोधन संस्था (ISRO) च्या चांद्रयान-3 मोहिमेने भारताची कीर्ती जगभरात पसरवली आहे. या मोहिमेमुळे मिळालेल्या नवीन डेटामुळे वैज्ञानिकांना एक नव्या रहस्याचा उलगडा झाला आहे. वैज्ञानिकांच्या मते, चंद्राचा दक्षिण ध्रुव कधी काळी तरल पिघलेल्या चट्टानांच्या समुद्राने आच्छादित होता. म्हणजेच, कधी काळी चंद्राच्या आत आणि बाहेर फक्त लाव्हाच होता. या अवस्थेला 'मॅग्मा महासागर' असेही म्हटले जाते. हे रहस्य अलीकडेच 'नेचर' या जर्नलमध्ये प्रकाशित संशोधन पत्रातून उलगडले आहे.
चंद्राच्या निर्मितीविषयी नवीन सिद्धांताचा समर्थन
या शोधामुळे चंद्राच्या निर्मितीबद्दल 'लूनर मॅग्मा महासागर सिद्धांत' नावाच्या विचाराला बळ मिळाले आहे. वैज्ञानिकांचे मत आहे की 4.5 अब्ज वर्षांपूर्वी चंद्र निर्माण झाला तेव्हा तो हळूहळू थंड होऊ लागला आणि 'फेरोअन एनोर्थोसाइट' नावाचा हलका खनिज पदार्थ पृष्ठभागावर तरंगू लागला. या 'फेरोअन एनोर्थोसाइट' किंवा वितळलेल्या चट्टानांनी चंद्राचा पृष्ठभाग तयार केला. या नव्या शोधामागील टीमने दक्षिण ध्रुवात फेरोअन एनोर्थोसाइटचे पुरावे शोधले आहेत.
वैज्ञानिकांचे निरीक्षण
फिजिकल रिसर्च लॅबोरेटरीचे डॉ. संतोष वडावले, जे 'नेचर'मध्ये प्रकाशित झालेल्या या संशोधन पत्राचे सह-लेखक आहेत, ते म्हणाले, “आमच्या निरीक्षणांच्या प्रकाशात चंद्राच्या प्रारंभिक विकासाचा सिद्धांत आणखी मजबूत होतो." भारताच्या चांद्रयान-3 मोहिमेपूर्वी, अपोलो कार्यक्रमाच्या अंतर्गत चंद्राच्या मध्य अक्षांशांमध्ये मॅग्मा महासागरांच्या मुख्य पुराव्यांचा शोध लागला होता.
मॅग्मा म्हणजे काय?
हायपोथेसिसनुसार, चंद्राचे निर्माण दोन प्रोटोप्लॅनेट्स (ग्रह निर्माणाच्या पूर्व अवस्था) यांच्यातील टकरावाच्या परिणामी झाले होते. ज्या मोठ्या ग्रहाने पृथ्वीचा आकार घेतला, त्या छोट्या ग्रहाने चंद्राचा आकार घेतला. परिणामी, चंद्र फारच गरम झाला, ज्यामुळे त्याचे संपूर्ण आवरण पिघलून 'मॅग्मा महासागरा'त बदलले. हा 'मॅग्मा महासागर' म्हणजेच चंद्राच्या आतून बाहेरून वितळलेल्या खडकांचा समुद्र.
यावर्षी चांद्रयान-3 च्या यशस्वी लँडिंगच्या आनंदात भारताने पहिला 'राष्ट्रीय अवकाश दिन' साजरा केला. हा दिवस दरवर्षी याच प्रकारे साजरा करण्यात येईल.
अहमदाबाद येथील फिजिकल रिसर्च लॅबोरेटरीचे भू-शास्त्रज्ञ संतोष वी. वडावले म्हणतात की, "आमच्या उपकरणाने हे सिद्ध केले आहे की चंद्रावर 'लूनर मॅग्मा महासागर' (LMO) होता." हे नवीन शोध चंद्राच्या निर्मितीविषयी अधिक तपशीलवार माहिती देतात आणि चंद्राच्या रहस्यांचा उलगडा करण्यासाठी एक महत्त्वाचा टप्पा आहेत.
नवीन माहिती आणि शास्त्रज्ञांचे योगदान
चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावरील फेरोअन एनोर्थोसाइटच्या पुराव्यांनी चंद्राच्या इतिहासाविषयी नवीन दृष्टीकोन दिला आहे. भारताच्या चांद्रयान-3 मोहिमेने विज्ञान जगतात नवीन दिशा दाखवली आहे आणि भविष्यकालीन संशोधनासाठी एक मजबूत आधार दिला आहे.
सकाळ+ चे सदस्य व्हा
ब्रेक घ्या, डोकं चालवा, कोडे सोडवा!
शॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.
Read latest Marathi news, Watch Live Streaming on Esakal and Maharashtra News. Breaking news from India, Pune, Mumbai. Get the Politics, Entertainment, Sports, Lifestyle, Jobs, and Education updates, मराठी ताज्या बातम्या, मराठी ब्रेकिंग न्यूज, मराठी ताज्या घडामोडी. And Live taja batmya on Esakal Mobile App. Download the Esakal Marathi news Channel app for Android and IOS.