भारताचा इतिहास हा तीन विभागांमध्ये विभागलेला आहे. यातील दुसऱ्या भागाला मध्ययुगीन भारत म्हणतात. मध्यकालीन इतिहासाला उजाळा मिळण्याचा कालखंड असेही म्हणतात. इटलीला या कालखंडाचे जनक म्हटले जाते. मध्ययुगीन भारतात भक्ती युगाचा उदय झाला आहे. त्या काळात उत्तर प्रदेश आणि मध्य प्रदेशच्या काही भागात बुंदेला राजवंशाचा उदय झाला. बुंदेलांबद्दल असे म्हटले जाते की ते विंध्यवासिनी देवीचे उपासक होते. त्यांच्या राज्यक्षेत्रांना बुंदेलखंड म्हणतात. बुंदेलखंड बुंदेल राजपुतांसाठी प्रसिद्ध आहे, ज्यांच्या राज्याची स्थापना 14 व्या शतकात झाली. बुंदेलखंडचे प्राचीन नाव जेजाकभुक्ती आहे. जेजकभुक्ती हे गुप्त काळातील मुख्य राज्य होते. येथे नवव्या ते चौदाव्या शतकापर्यंत चंदेलांचे राज्य होते.

बुंदेला हे नर्मदा आणि यमुना नदीच्या काठावर वसलेले आहे. बुंदेलखंड त्याच्या संस्कृती आणि सभ्यतेसाठी अत्यंत लोकप्रिय आहे. या पवित्र पृथ्वीवर अनेक योद्ध्यांचा जन्म झाला आहे. यासाठी बुंदेलखंडला शूरवीरांचे ठिकाण असेही म्हटले जाते. इतिहासकारांच्या मते, झाशीची राणी, मेजर ध्यानचंद, मैथिलीशरण गुप्ता यांसारख्या महान व्यक्तींचा जन्म बुंदेलखंडच्या भूमीवर झाला.

बुंदेलखंड उत्तर प्रदेशच्या दक्षिणेस आणि मध्य प्रदेशच्या ईशान्येस आहे. हा एक डोंगराळ भाग आहे, ज्यामध्ये स्वातंत्र्यपूर्व काळात अनेक लहान-मोठी रियासत होती. बुंदेलखंडची बहुतेक जमीन आता उत्तर प्रदेशात आहे. पण काही भाग मध्य प्रदेशातही सापडला आहे. ज्याच्या उत्तरेस यमुना आणि विंध्य पर्वत रांगा आहेत.तर पूर्वेला बेतवा आणि पश्चिमेला टन्स किंवा तमासा नदी आहे. बुंदेलांचे पूर्वज पंचम बुंदेला होते. अश्या या बुंदेलाची संस्कृती आणि इतिहास जाणून घ्यायचा असेल तर एकदा अवश्य भेट द्या.

खजुराहो

बुंदेलखंडमधील खजुराहो हे आकर्षणाचे केंद्र आहे. मध्य प्रदेशातील छतरपूर जिल्ह्यात खजुराहो हे वास्तुकलेचे अनोखे उदाहरण आहे. खजुराहोमध्ये सनातन आणि जैन धर्माची अनेक प्राचीन आणि मध्ययुगीन जगप्रसिद्ध मंदिरे आहेत. ही मंदिरे चंदेला राजवंशांनी बांधली होती. दरवर्षी खजुराहो मंदिर आणि देव दर्शनासाठी मोठ्या संख्येने पर्यटक येतात. जर तुम्हाला चंदेला राजवंशाच्या अद्भुत वास्तुकलेचे जिवंत चित्रण पाहायचे असेल तर एकदा नक्की खजुराहो ला भेट द्या.

पांडव गुहा

पांडव गुहा मध्य प्रदेशातील पचमढी येथे आहे. महाभारताची गुहा आजही आहे. असे म्हटले जाते की पांडव त्यांचे घर सोडल्यानंतर या गुहेत राहिले. गुहा एका मोठ्या खडकावर बांधलेली आहे. पचमढी शहराला पांडव लेणीचे नाव देण्यात आले आहे. आजही पांडव गुहा त्याच ठिकाणी आहे. पांडव लेणी पाहण्यासाठी दररोज मोठ्या संख्येने लोक पचमढीला येतात. जेव्हाही तुम्ही बुंदेलखंडला जाता, तेव्हा पांडव लेणी पाहण्यासाठी तुम्ही पचमढीला जरूर भेट द्या.