सीटीबी : लक्ष्मीबाई खैरे --- संघर्ष, त्याग आणि संस्कारांचा दीपस्तंभ खैरे कुटुंबातील लक्ष्मीबाईंची प्रेरणादायी जीवनगाथा लीड... काही व्यक्ती आपल्या कर्तृत्वाने समाजात मोठी पदे मिळवतात, तर काही व्यक्ती आपल्या संघर्षातून आणि कुटुंबासाठी केलेल्या त्यागातून लोकांच्या मनात कायमचे स्थान निर्माण करतात. निफाड तालुक्यातील कुंदेवाडी येथील लक्ष्मीबाई दौलतराव खैरे या अशाच एका कर्तृत्ववान, कष्टाळू आणि सेवाभावी मातृशक्तीचे प्रेरणादायी उदाहरण आहेत. आयुष्यातील असंख्य संकटांना धैर्याने सामोरे जात त्यांनी आपल्या कुटुंबाला केवळ आधार दिला नाही, तर त्याला यश, संस्कार आणि स्वाभिमानाचा मजबूत पायादेखील दिला. लक्ष्मीबाईंचे आयुष्य हे साधेपणा, प्रामाणिकपणा आणि अथक परिश्रम यांचे प्रतीक आहे. ग्रामीण भागातील सामान्य कुटुंबात संसार करत असताना त्यांनी अनेक चढ-उतार अनुभवले. संसार सुरळीत सुरू असतानाच नियतीने त्यांची कठोर परीक्षा घेतली. पती दौलतराव खैरे यांचे अकाली निधन झाले आणि संपूर्ण कुटुंबाची जबाबदारी एकट्या लक्ष्मीबाईंच्या खांद्यावर येऊन पडली. चार मुली आणि एक मुलगा अशा पाच अपत्यांचे संगोपन, त्यांचे शिक्षण, संसाराचा खर्च आणि सामाजिक जबाबदाऱ्या या सर्व गोष्टींचा डोंगर त्यांच्या समोर उभा होता. आर्थिक परिस्थिती अत्यंत मर्यादित होती. अशा वेळी अनेकजण खचून गेले असते; मात्र लक्ष्मीबाईंनी संकटांसमोर शरणागती पत्करली नाही. त्यांनी दुःखाला सामर्थ्यात रूपांतरित केले आणि संघर्षाची वाट निवडली. त्यांनी आपल्या मुलांच्या शिक्षणाला सर्वाधिक प्राधान्य दिले. परिस्थिती कितीही कठीण असली तरी मुलांच्या शिक्षणात खंड पडू दिला नाही. मुलांनी शिकून स्वतःच्या पायावर उभे राहावे, स्वाभिमानी जीवन जगावे आणि चांगले नागरिक बनावे, हीच त्यांची इच्छा होती. त्यासाठी त्यांनी स्वतःच्या सुखसोयींचा त्याग केला. कुंदेवाडी उपकेंद्रात मदतनीस म्हणून काम करताना त्यांनी आरोग्यसेवेला आपले कर्तव्य मानले. काम हे केवळ उपजीविकेचे साधन नसून समाजसेवेचे माध्यम आहे, अशी त्यांची धारणा होती. त्यामुळे त्यांनी प्रत्येक जबाबदारी मनापासून पार पाडली. गावातील नागरिकांना वेळेवर आरोग्यविषयक मदत मिळावी, यासाठी त्या नेहमी तत्पर राहत. विशेषतः महामारीच्या काळात त्यांचे कार्य अधिक ठळकपणे समोर आले. भीती, अनिश्चितता आणि संकटाचे वातावरण असताना अनेकजण घरात सुरक्षित राहण्याचा प्रयत्न करत होते. अशा वेळी लक्ष्मीबाईंनी मात्र स्वतःच्या जिवाची पर्वा न करता नागरिकांच्या सेवेसाठी काम सुरू ठेवले. आरोग्यसेवेत कार्यरत राहून त्यांनी अनेकांना मदत केली. त्यांचा सेवाभाव आणि कर्तव्यनिष्ठा गावकऱ्यांसाठी मोठा आधार ठरली. त्यांच्या या उल्लेखनीय कार्याची दखल ग्रामपंचायतीने घेतली आणि त्यांचा सन्मान करण्यात आला. मात्र लक्ष्मीबाईंसाठी खरा सन्मान म्हणजे लोकांच्या चेहऱ्यावर दिसणारा विश्वास आणि आशीर्वाद होय. संघर्षाचा प्रभाव मुलांवर आईच्या संघर्षाचा सर्वाधिक प्रभाव त्यांचा मुलगा भाऊराव अर्थात चंद्रकांत खैरे यांच्यावर पडला. लहानपणापासून त्यांनी आईचे कष्ट जवळून पाहिले. त्यामुळे जबाबदारीची जाणीव त्यांना लवकर झाली. शिक्षण घेत असतानाच त्यांनी घरातील गुरेढोरे सांभाळण्याची जबाबदारी स्वीकारली. त्याचबरोबर स्थानिक किराणा दुकानात काम करून घरखर्चाला हातभार लावला. कष्ट केल्याशिवाय यश मिळत नाही, हा धडा त्यांनी आईकडूनच शिकला. त्यामुळे प्रतिकूल परिस्थिती असूनही त्यांनी कधीही मेहनतीपासून पळ काढला नाही. आईने दाखविलेल्या मार्गावर चालत त्यांनी कुटुंबाला आधार देण्याचे कार्य केले. लक्ष्मीबाईंच्या जीवनातील सर्वांत मोठी उपलब्धी म्हणजे त्यांनी आपल्या मुलांना दिलेले संस्कार. त्यांनी मुलांना केवळ शिक्षण दिले नाही, तर माणूस म्हणून घडविले. प्रामाणिकपणा, शिस्त, कष्ट, माणुसकी, परस्पर सन्मान आणि एकोप्याचे मूल्य त्यांनी मुलांच्या मनात रुजविले. आज त्यांच्या चारही मुली आणि मुलगा आपल्या संसारात आनंदाने, समाधानाने आणि सन्मानाने जीवन जगत आहेत. कुटुंबातील सदस्यांमध्ये असलेले प्रेम, जिव्हाळा आणि परस्पर आदर हे लक्ष्मीबाईंनी दिलेल्या संस्कारांचेच फलित आहे. आदर्श मातृत्व गावात आज त्यांची ओळख केवळ एक कष्टकरी महिला म्हणून नाही, तर संकटांवर मात करून कुटुंब घडविणाऱ्या आदर्श मातृत्वाच्या रूपात आहे. त्यांचे जीवन अनेक महिलांसाठी प्रेरणादायी आहे. संकटे कितीही मोठी असली तरी धैर्य, मेहनत आणि सकारात्मक विचार यांच्या बळावर त्यांच्यावर मात करता येते, हे त्यांनी आपल्या कृतीतून सिद्ध केले आहे. आजच्या वेगवान आणि स्पर्धात्मक युगात अनेक कुटुंबे विविध आव्हानांना सामोरी जात आहेत. अशा काळात लक्ष्मीबाईंचा जीवनप्रवास आशेचा किरण ठरतो. त्यांनी दाखवून दिले, की परिस्थिती माणसाला हरवत नाही; माणूस हार मानतो तेव्हाच पराभव होतो. त्यांचा संघर्ष हा केवळ वैयक्तिक कथा नाही, तर मातृत्व, कर्तव्य, त्याग आणि समाजसेवेचा प्रेरणादायी दस्तऐवज आहे. त्यांच्या आयुष्याकडे पाहताना प्रत्येकाला जिद्दीने पुढे जाण्याची प्रेरणा मिळते. अशा कर्तृत्ववान, सेवाभावी आणि संस्कारक्षम मातेला समाजाचा मानाचा मुजरा. --- चौकट जीवनातील महत्त्वाचे टप्पे - पतीच्या अकाली निधनानंतर पाच अपत्यांची जबाबदारी स्वीकारली - आर्थिक संकटातही मुलांचे शिक्षण खंडित होऊ दिले नाही - कुंदेवाडी उपकेंद्रात प्रामाणिकपणे सेवा बजावली - महामारीच्या काळात निःस्वार्थ आरोग्यसेवा दिली - ग्रामपंचायतीकडून सेवाकार्यासाठी सन्मान - मुलांना शिक्षणासोबत जीवनमूल्यांचे संस्कार दिले --- चौकट लक्ष्मीबाईंच्या यशाचे पाच आधारस्तंभ १. जिद्द २. कष्टाळूपणा ३. कर्तव्यनिष्ठा ४. समाजसेवा ५. संस्कारक्षम मातृत्व --- चौकट पुढील पिढीसाठी प्रेरणा - संकटांपासून पळू नका - शिक्षणाला सर्वोच्च प्राधान्य द्या - कुटुंबातील एकोपाच खरी ताकद आहे - कष्टाला पर्याय नाही - समाजासाठी काहीतरी करण्याची भावना जपा --- कोट आजच्या पिढीने त्यांच्या जीवनातून प्रेरणा घेत संकटांना धैर्याने सामोरे जावे, शिक्षणाला प्राधान्य द्यावे आणि माणुसकीची मूल्ये जपावीत. प्रतिकूल परिस्थितीतही कुटुंबाला आधार देता येतो. समाजसेवेची ज्योत तेवत ठेवता येते. आयुष्यात जिद्द, कष्ट, प्रामाणिकपणा आणि कर्तव्यनिष्ठा हे जपले तर यश तुम्हाला रोखू शकत नाही. - लक्ष्मीबाई खैरे