पुसद (जि. यवतमाळ) : तापमान 45 अंश सेल्सिअस... रस्त्यांच्या कडेने दगडांपासून गिट्टी फोडण्याचे काम करणारा वडार समाज... एकीकडे उघड्या पाठीवर तापणारा सूर्य... दुसरीकडे दगडावर पडणारे घणांचे घाव... अंगातून निघणाऱ्या घामाच्या धारा... हे सारे सोसत त्यांची हाती जेमतेम अडीचशे रुपयांपर्यंत मजुरी पडते... त्यातून त्यांचा कसाबसा उदरनिर्वाह चालतो... उदरनिर्वाहाचे दुसरे कुठलेही साधन नसल्याने वडार समाजाची दारूमदार केवळ छिन्नी-हातोडा व दगडावरच अवलंबून आहे. मात्र, लॉकडाउनने तेही हिसकावून घेतले आहे.

राज्यात वडार समाजाच्या मतदारांची संख्या एक कोटीच्या जवळपास आहे. वडार समाजाच्या गाडी वडार, माती वडार व पाथरवट या तीन पोटजाती आहेत. पुसद, उमरखेड, महागाव व आर्णी या तालुक्‍यांसह यवतमाळ जिल्ह्यात वडारांची संख्या उल्लेखनीय आहे. काळी दौलतखान येथील वडारवस्तीला भेट दिली असता गजानन मिटकर या युवकाचे कुटुंबीय दगडांपासून खलबते व वरंवटे तयार करीत होते.

हेही वाचा : आठवडीबाजाराला जायचंय...चला गडचिरोलीच्या जंगलात

मागणीनुसार हे कुटुंब महादेवाची पिंड, जाते, पाटे तयार करून देतात. या दगडी वस्तू तयार करण्यासाठी उन्हातान्हात मेहनत करावी लागते. दगड फोडताना उडणारे धारदार तुकडे बरेचदा हातापायांना रक्तबंबाळ करतात. पाचवा वर्ग शिकलेला 28 वर्षीय काळी येथील युवक गजानन मिटकर म्हणाला, "आमचे नशीब दगडांसोबतच खेळते. दगड फोडून खलबते, जाते व पाटे तयार करतो. यासाठी शेतातून दगड मिळविताना त्रास होतो. तयार वस्तूंची सायकल अथवा ऑटोरिक्षातून वाहतूक करीत खेड्यांत विक्री करतो. अलीकडे मिक्‍सर आल्याने जाते, पाटे व खलबते फारसे कुणी वापरत नाहीत. इमारतीच्या पायासाठी लागणारे डब्बर आता कुणी मागत नाहीत. त्यामुळे पाथरवट कामांवर अवकळा आली आहे.

उन्हातान्हात दगड फोडून कशीबशी पोटाची खळगी भरणारा वडार समाज लॉकडाउनमुळे आर्थिक संकटात सापडला आहे. राज्य सरकारने वडार समाजाला वाऱ्यावर सोडले आहे. लॉकडाउनमध्ये दगड फोडणे व घडविण्याची कामे ठप्प झाल्याने अनेकांवर उपासमारीची वेळ आली आहे. आतातरी 'अनलॉक' होताना वडार समाजाला जातीचे आरक्षणासह सोयी-सुविधा मिळाव्यात, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहेत.

हेही बघा : Video - मुले शिकताहेत ऑनलाईन, आयांनो आता व्हा तुम्हीच त्यांच्या टिचर

लोकप्रतिनिधी फारसे लक्ष देत नाहीत

वडार समाजाला आरक्षणाचा लाभ मिळत नाही. पूर्वजांचे जन्मदाखले उपलब्ध नसल्याने नव्यापिढीतील मुलांना जातीचे दाखले मिळत नाहीत. राहण्यासाठी घरकुल नाही, निम्म्या लोकांनाच रेशन मिळते, शिक्षण व वसतिगृहाचा अभाव या समस्यांनी वडार समाज वेढलेला आहे. लोकप्रतिनिधी फारसे लक्ष देत नाहीत, असा आजवरचा अनुभव आहे. सरकारने वडार समाजाच्या समस्यांकडे लक्ष दिले पाहिजे.
रमेश मिटकर,
अध्यक्ष, तंटामुक्ती समिती, काळी दौलतखान.

वडार समाजाला काय हवं?

• वडार समाजाला अनुसूचित जमातीचे आरक्षण
• वसंतराव नाईक विकास महामंडळात वडार समाजासाठी स्वतंत्र पूरक व्यवस्था
• वडार समाजातील मुलांसाठी शिक्षण व वसतिगृहाची सुविधा
• वडार समाजातील तरुणांना रोजगार
• महामंडळासाठी शंभर कोटींची व्यवस्था
• वडारांच्या राहत्या वस्तीच्या जागेची मालकी देणे