Delhi News : जंतर-मंतर कुणाचे?

नवी दिल्ली - गेली ३३ वर्ष जनतेचे आंदोलन व निदर्शन स्थळ असलेल्या जंतर-मंतरची मान्यता सरकारने १२ ला ऑक्टोबर रोजी रद्द केली. त्यानंतर, १६ व १७ ऑक्टोबर रोजी कॅनॉट प्लेसच्या मध्यभागी असलेल्या सेंट्रल पार्कमध्ये तिरंगा फडकाविण्याची घोषणा कॉक्रोच जनता पार्टीने करताच ते ही दोन दिवस बंद राहील, असे नवी दिल्ली महानगर पालिका व दिल्ली पोलिसांनी जाहीर केले..त्याला प्रत्युतर म्हणून सीजेपी व विरोधी पक्षांनी ‘जंतर मंतर आम्ही पुन्हा मिळविणारच,’ असा इशारा दिला आहे. त्यामुळे, येत्या काही दिवसात मुख्य निव़डणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांच्या राजीनाम्याच्या मागणीचा संघर्ष शिगेस पोहोचणार आहे.जंतर मंतर ची मान्यता रद्द केल्यावर दुसऱ्याच दिवशी सीजेपीचे नेते अशुतोष रांका, सौरव दास व अजिंक्य शिंदे यांनी तेथे तिरंगा फडकावण्याचा प्रयत्न करताच त्यांना कैद करून पाच दिवस अट्टल गुन्हेगारंसाठी प्रसिद्ध असलेल्या तिहार जेलमध्ये बंद करण्यात आले. त्यामुळे संघर्षाला नवी धार आली..या आधी, जंतर मंतर येथे झालेल्या सीजेपी व विरोधकांच्या आंदोलनाला चेचून काढण्यासाठी तब्बल ४० हजार पोलीस व निमलष्करी सशस्त्र दलांची तैनात करण्यात आली होती, तशीच तैनात सेंट्रल पार्कच्या परिसरात ३० ते ३५ हजार पोलिसांना पाठवून करण्यात आली आहे व ‘तिरंगा फडकाविण्याची परवानगी केवळ ११ जणांना देण्यात येईल,’ असे पोलिसांनी जाहीर केले.१९९३ मध्ये जंतर मंतर हे स्थळ आंदोलकांच्या निदर्शनांसाठी निश्चित करण्यात आले, तेव्हापासून मी तेथे झालेल्या अनेक निदर्शनांचे वार्तांकन केले आहे. तथापि, गेल्या ३३ वर्षात इतका पोलीस फौजफाटा व निदर्शकांना मारहाण झाल्याचे पाहिलेले नाही. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आंदोलकांना ‘आंदोलनजीवी’, असे हिणवतात. त्याच न्यायाने सत्तेला चिकटून राहणाऱ्या मोदी–शहा व भाजपला ‘सत्ताजीवी’ म्हणावे लागेल..काँग्रेस सत्तेत असताना भारतीय जनता पक्षाने त्याविरूद्ध निदर्शने व आंदोलने करण्यासाठी अनेकदा जंतर मंतर गाठले. परंतु, ज्ञानेश कुमार प्रकरण गळ्याशी आल्यावर सीजेपी, जनता व विरोधकांना ते आता नाकारण्यात येत आहे. याच ठिकाणी अनेक वर्ष महाराष्ट्र कर्नाटक सीमावादाचे आंदोलन झाले. प्रश्न मात्र आहे, तिथंच राहिला. नर्मदा बचाव आंदोलनाच्या अग्रणी नेत्या मेधा पाटकर व नंतर अण्णा हजारे यांची काँग्रेस विरोधी भ्रष्टाचाराची मोहीम तसेच, अनेक कामगार, नोकरशाही संघटनांची जन आंदोलने येथे झाली..पी.व्ही. नरसिंह राव पंतप्रधान असताना राजपथावर (कर्तव्य पथ) भारतीय किसान युनियनचे नेते महेंद्र सिंग टिकैत यांनी बैलगाडी मोर्चा काढला होता, त्याला आवर घालण्यासाठी तत्कालीन गृहमंत्री शंकरराव चव्हाण यांनी बोट क्लब व भोवतालचा परिसर आंदोलनांसाठी रद्द केला, तेव्हापासून जंतर मंतर हे आंदोलन स्थळ बनले. इंदिरा गांधी यांनी आणिबाणी लादण्यापूर्वी रामलीला मैदानावर जयप्रकाश नारायण यांच्या नेतृत्वाखाली जनता पक्षाचे आंदोलन व जाहीर सभा रामलीला मैदानावर झाली. तसेच, अण्णा हजारे व आम आदमी पक्षाचे पंतप्रधान डॉ मनमोहन सिंग यांच्याविरूद्ध झालेल्या आंदोलनाचे स्थळही रामलीला मैदान होते. ही दोन्ही आंदोलने केंद्रामध्ये सत्तापालट करण्याच्या दिशेने निर्णायक ठरली..आंदोलनासाठी आता जंतर मंतर पासून चार कि.मी अंतरावर असलेले रामलीला मैदान, २१ कि.मी दूर असलेले बुराडी मैदान व १२ कि.मीवर असलेले सीबीडी मैदान ही ठिकाणे जाहीर करण्यात आली. रामलीला मैदान रखीव करण्यासाठी दोन लाख रूपये, शुल्क भरावे लागते व येत्या दोन महिन्यात दसरा आदी कार्यक्रमासाठी ते अनेक संघटनांनी राखीव केल्यामुळे सीजेपी वा विरोधकांचे आंदोलन तेथे होणे शक्य नाही. बुराडी येथे आंदोलन करावयाचे ठरविल्यास अंतरामुळे तिथं तसेच सीबीडी मैदानात असलेल्या प्रचंड कचरापट्टी मुळे तिथं आंदोलन शक्य नाही. संसदेपासून, आंदोलकांना केवळ दूर ढकलणे हा उद्देश नसून, त्यांचे आंदोलन कायमचे ठप्प करण्याचा डाव त्यामागे आहे, हे स्पष्ट आहे. केंद्र सरकारला याची पूर्ण कल्पना असल्यानेच ही ठिकाणे सुचविण्यात आली..जंतर-मंतर महत्व म्हणजे, तेथून अर्ध्या कि.मी वर असलेली संसद, त्या परिसरात असलेले पंतप्रधानांचे कार्यालय, अन्य मंत्रालये, राष्ट्रपती भवन आदी सत्तास्थाने आहेत. आंदोलकांचा आवाज सहजपणे सत्ताधाऱ्यांपर्यंत पोहोचविणारे हे एकमेव स्थळ आहे, म्हणून त्याचे महत्व.सेन्ट्रल पार्कच्या नजिक असलेल्या पालिका बाजारमध्ये चारशे दुकाने असून, कॅनॉट प्लेसच्या इनर व आऊटर सर्कलमध्ये मिळून अंदाजे एक हजार दुकाने आहेत. इतक्या मोठ्या बाजारपेठेला पोलिसांनी बंद केले. तिच्या नजिक असलेला राजीव चौक हे दिल्लीतील मेट्रोच्या जाळ्याचे प्रमुख स्टेशन. आंदोलन चालू असताना दिल्लीतील ५७ स्टेशन्स बंद करण्यात आली. २०० पेक्षा अधिक रेल्वगाडया बंद केल्या त्याचा फटका सामान्य माणसाला, तसंच बाजाराला बसला. अखेर सर्वोच्च न्यायालयाला त्याची दखल घेऊन सरकारची कानउघडणी करावी लागली, तेव्हा कुठे मेट्रो सुरू झाली..या परिसरात पोलिसांनी सर्वत्र बॅरिकेड्स लावली. ४० हजार पोलीस या भागात तैनात होते व आजही आहेत, ते निर्दयपणे आंदोलन मोडून काढण्यासाठी. ही अराजकता नव्हे काय? मतचोरी व कोट्यावधी नागरिकांना मताच्या हक्कांपासून वंचित करण्यात आले, हे सिद्ध झाले असताना त्याच्या विरूद्ध आंदोलन करण्याचा हक्क व अधिकार प्रत्येक नागरिकाला आहे. त्याला हे सरकार पोलिंसांच्या दंडुक्याने व अत्याचाराने उत्तर देत आहे. त्यामुळेच, आंदोलनाला केवळ दिल्लीत नव्हे, तर देशातून पाठिंबा मिळत आहे. जंतर मंतर हे जनतेचे आहे, सरकारचे नाही, हेच सीजेपी व विरोधक सांगत आहेत..दोन्ही आंदोलने एका पाठोपाठ होत आहेत. त्यातील एक सकारात्मक बाब म्हणजे, लढा राज्यघटनेतील स्वातंत्र्याची मूल्ये टिकविण्यासाठी होत असून, त्यामुळे सीजेपी व विरोधकांसह काँग्रेस बऱ्याच अर्थी एकत्र आले आहेत. विरोधी पक्ष नेते राहुल गांधी व सीजेपीचे नेते अभिजित दिपके यांच्या झालेले वैचारिक अयक्य, ही जमेची बाजू. दोन्ही बाजूंना बळ मिळाले आहे.सीजेपीची नैतिक बाजू अधिक भक्कम करण्यात ज्येष्ठ वकील कपिल सिब्बल, प्रशांत भूषण, स्वराज पक्षाचे योगेंद्र यादव, अभिषेक मनु सिंघवी, आशी घोष, अंजली भारद्वाज, माजी संसद सदस्य जवाहर सरकार, माजी मुख्य निवडणूक अशोक लवासा व एस.वाय. कुरेशी, माजी गृहसचिव जी.के. पिल्लयी, अभिनेता प्रकाश राज, नसिरूद्दीन शहा, झीनत अम्मान, स्वरा भास्कर, सोनम वांगचुक, कृषिक्षेत्रात सक्रीय काम करणारे दीपक बालियान व दीपांकर भट्टाचार्य यांचा सहभागाने या आंदोलनाला एका वेगळ्या पातळीवर नेऊन ठेवले आहे..भारतातील लोकशाही मोदी-शहा यांच्या एकाधिकारशाहीने कशी संकुचित झाली आहे, याचे पडसाद जगातील अनेक देशात पडत असून, जर्मनीमध्ये दोन दिवसांपूर्वी तेथील भारतीय तसेच जर्मन लोकांची निदर्शने, यांची भर पडली आहे. बर्लिनमध्ये झालेल्या निदर्शनात मोदींचे छायाचित्र असलेल्या एका फलकावर ‘इल्लिगल प्राईम मिनिस्टर’ अशी लिहिलेली अक्षरे आक्षेपार्ह असली, तरी आंदोलनाच्या पार्श्वभूमीवर त्याचा गर्भितार्थ चिंता निर्माण करणारा आहे. देशाचा राष्ट्रध्वज तिरंगा घेऊन भारत माता की जय असा नारा देणं देखील गुन्हा ठरत आहे. ‘हे ब्रिटिशांचं सरकार आहे, की आपलं,’ असा प्रश्न विचारला जातोय, याची खंत करावी तेवढी थोडी!.सकाळ+ चे सदस्य व्हा ब्रेक घ्या, डोकं चालवा, कोडे सोडवा!शॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read latest Marathi news, Watch Live Streaming on Esakal and Maharashtra News. Breaking news from India, Pune, Mumbai. Get the Politics, Entertainment, Sports, Lifestyle, Jobs, and Education updates, मराठी ताज्या बातम्या, मराठी ब्रेकिंग न्यूज, मराठी ताज्या घडामोडी. And Live taja batmya on Esakal Mobile App. Download the Esakal Marathi news Channel app for Android and IOS.

Delhi News : जंतर-मंतर कुणाचे?

Related Stories

घाटकोपरमध्ये रामभक्तीचा जागर

CJP Protest : काँग्रेसच्या मोर्चात सीजेपीचे कार्यकर्ते का दिसले नाहीत? आशुतोष रांकाने सांगितले 'हे' कारण

नवरात्रोत्‍सवात रंगणार श्रीरामांच्या आदर्शांची गाथा