Chandrayaan-3 Expedition : आजचा दिवस म्हणजे 5 ऑगस्ट चांद्रयान-3 साठी खूप महत्त्वाचा आहे. निश्चित कार्यक्रमानुसार भारतीय वेळेनुसार संध्याकाळी 7 च्या सुमारास यान चंद्राच्या कक्षेत प्रवेश करेल. मिशन चांद्रयान-3 यशस्वी व्हावे, अशी प्रार्थना प्रत्येक देशवासीय करत असेल. शास्त्रज्ञ पूर्ण निष्ठेने काम करत आहेत. चांद्रयान-3 च्या आतापर्यंतच्या कामगिरीने इस्रोची संपूर्ण टीमही उत्साहित आहे. मिशनच्या यशावर त्यांचा दृढ विश्वास आहे.

आजचा दिवस महत्त्वाचा आहे कारण चंद्राच्या कक्षेत प्रवेश केल्यानंतर गोष्टी थोड्या सोप्या होतील. यानंतर फक्त दोन टप्पे उरतील. 17 ऑगस्ट रोजी विक्रम लँडर वेगळे होईल आणि 23 ऑगस्टला अवकाशयान चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर उतरेल. 14 जुलै रोजी प्रक्षेपण झाल्यापासून आतापर्यंत चांद्रयान-3 ची कामगिरी उत्कृष्ट राहिली आहे, त्यामुळे भविष्यातही ती चांगलीच राहील असा विश्वास आहे.

पण जर मिशन फसले तर काय होईल, असा प्रश्न काही लोक उपस्थित करत आहेत. याचं उत्तर अगदी स्पष्ट आहे की जगभरातील शास्त्रज्ञ प्रत्येक मोहिमेतून काही ना काही शिकत असतात. संशोधन ही एक प्रक्रिया आहे जी एका रात्रीत होत नाही. यासाठी महिने आणि वर्षे लागतात. प्रत्येक टप्प्यावर संशोधन करणारे लोक काहीतरी नवीन शिकत पुढे जातात. इस्रोचे वैशिष्ट्य म्हणजे ते त्यांचे बहुतांश संशोधन स्वतः करतात. ही संस्था केवळ नावाला बाहेरून मदत घेते.

चांद्रयान-2 यशस्वी झालं नाही

अशा स्थितीत चांद्रयान-2 यशस्वी झालं नाही असं ज्यांना वाटतं, त्यांना हे माहित असावं की त्याच चांद्रयान-2 चा एक महत्त्वाचा भाग ऑर्बिटर यशस्वी झाला. तोच आता चंद्राच्या कक्षेत फिरत आहे, त्यामुळेच चांद्रयान-3 सोबत ऑर्बिटर पाठवण्यात आलेले नाही. त्यामुळे त्याची किंमत कमी झाली. म्हणूनच चांद्रयान-2 पूर्ण अपयशी झालं असं म्हणता येणार नाही. चांद्रयान-3 च्या संपूर्ण टीमला चांद्रयान-2 चा अनुभव आहे. समोर आलेल्या सर्व त्रुटी त्यांनी दूर केल्या आहेत. त्यामुळेच इतिहास घडायला हवा.

एवढ्या मोठ्या मिशनमध्ये नेहमीच धोका असतो. एवढं मोठं अवकाशयान केवळ तंत्रज्ञानाच्या मदतीने नियंत्रणात आहे. सर्व माहिती तंत्रज्ञानाच्या मदतीने म्हणजेच सेन्सर्सकडून मिळालेल्या सिग्नलच्या मदतीने बाहेर येत आहे. जिथे हे यान अंतराळात फिरत असते, तिथे जीपीएससारखी यंत्रणा काम करत नाही. असं असूनही, इस्रोचे शास्त्रज्ञ चांद्रयान-2 च्या ऑर्बिटर तसेच चांद्रयान-3 वर लक्ष ठेवून आहेत.

23 ऑगस्टला लँडर चंद्रावर उतरणार

23 ऑगस्टला जेव्हा चांद्रयान-3 लँडर चंद्रावर उतरेल, तेव्हा असं करणारा भारत हा जगातील चौथा देश बनेल. याआधी केवळ अमेरिका, रशिया आणि चीनलाच चंद्रावर हा पराक्रम करता आला आहे. चांद्रयान-3 चे रोव्हर ज्या भागात उतरणार आहे, त्या भागावर आतापर्यंत कोणत्याही देशाचा रोव्हर नाही.

भारताच्या लँडरसोबत एक रोव्हर (छोटा रोबो) देखील आहे, जो चंद्राच्या पृष्ठभागाचा शोध घेईल आणि आवश्यक डेटा पृथ्वीवर पाठवेल. चंद्राच्या कक्षेत प्रवेश करण्यापेक्षाही महत्त्वाचे म्हणजे चंद्रावर उतरणे, कारण रोव्हर जेव्हा तेथे उतरेल तेव्हा सूर्यप्रकाश आवश्यक असतो. चंद्रावर सूर्य फक्त 14-15 दिवस बाहेर येतो. इस्रोच्या शास्त्रज्ञांनी याची काळजी घेतली असली तरी रोव्हर खाली येईपर्यंत हे आव्हान कायम राहणार आहे.

चांद्रयान-3 चा रोव्हर चंद्राच्या पृष्ठभागावर कोणती खनिजे आहेत? हवा आणि पाण्याच्या काय शक्यता आहेत याचा शोध घेणार आहे. यामध्ये वापरण्यात येणाऱ्या साधनांची क्षमता अशा प्रकारे सेट करण्यात आली आहे की चंद्राच्या पृष्ठभागावरून जास्तीत जास्त माहिती मिळू शकेल.