Election Commissioners Act:

निवडणूक आयुक्तांच्या नियुक्ती प्रक्रियेविरोधातील याचिकांवर सुनावणी करण्यास सर्वोच्च न्यायालयाने आज सहमती दर्शवली आहे. न्यायालयाने मुख्य निवडणूक आयुक्त आणि इतर निवडणूक आयुक्त अधिनियम 2023 ला आव्हान देणाऱ्या याचिकांची यादी 21 मार्च रोजी सुनावणीसाठी ठेवली आहे. यापूर्वी निवडणूक आयुक्त कायद्याला स्थगिती देण्यास विरोध करत मोदी सरकारने सर्वोच्च न्यायालयात शपथपत्र दाखल केले.

केंद्राचे म्हणणे आहे की, निवड समितीमध्ये न्यायपालिकेच्या सदस्याच्या उपस्थितीमुळे निवडणूक आयोगाचे स्वातंत्र्य उद्भवत नाही. उच्च संवैधानिक कार्यकर्ते निष्पक्षपणे वागतात असे मानले जाते. निवडणूक आयुक्तांची योग्यता आणि पात्रता यावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले जात नाही. याचिकाकर्ते राजकीय वाद निर्माण करण्याचा प्रयत्न करत आहेत.

यापूर्वी सर्वोच्च न्यायालयाने 2023 च्या कायद्यानुसार नवीन निवडणूक आयुक्तांच्या (EC) नियुक्त्यांना स्थगिती देण्यासही नकार दिला, ज्यामध्ये भारताच्या सरन्यायाधीशांना निवड समितीच्या बाहेर ठेवण्यात आले होते.

न्यायमूर्ती संजीव खन्ना, दीपंकर दत्ता आणि ऑगस्टीन जॉर्ज मसिह यांच्या खंडपीठाने याचिकाकर्त्यांना स्वतंत्र अर्ज दाखल करण्यास सांगितले की आयोगाच्या निवडीसाठी एक बैठक आधीच नियोजित होती. खंडपीठाने 2023 च्या कायद्यानुसार केलेल्या नियुक्त्यांना स्थगिती देण्यास नकार दिला, कारण आम्ही अंतरिम आदेशाद्वारे कोणत्याही कायद्याला स्थगिती देत ​​नाही.

काय आहे प्रकरण?

गेल्या वर्षी ऑगस्टमध्ये, मोदी सरकारने मुख्य निवडणूक आयुक्त (CEC) आणि इतर निवडणूक आयुक्तांच्या (EC) नियुक्तीसाठी एक विधेयक आणले, ज्याला आता कायद्याचे स्वरूप आले आहे. या कायद्याच्या अंमलबजावणीनंतर देशाच्या सरन्यायाधीशांना निवडणूक आयुक्तांच्या नियुक्तीच्या विद्यमान प्रक्रियेतून काढून टाकण्यात आले आणि त्यांच्या जागी एका कॅबिनेट मंत्र्याला समितीमध्ये स्थान देण्यात आले. CEC आणि EC च्या नियुक्तीमध्ये कायद्याने केलेले बदल आणि त्यांच्या सेवांशी संबंधित अटींनुसार, नियुक्तीची प्रक्रिया दोन टप्प्यांत विभागली गेली होती. या कायद्याविरोधात सर्वोच्च न्यायालयात दोन याचिका दाखल करण्यात आल्या आहेत.

भारतीय प्रशासकीय सेवा (IAS) माजी अधिकारी ज्ञानेश कुमार आणि सुखबीर संधू यांची गुरुवारी निवडणूक आयुक्त म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या अध्यक्षतेखालील समितीने त्यांची निवड केली. अनुप चंद्र पांडे यांची निवृत्ती आणि 14 फेब्रुवारी रोजी अरुण गोयल यांनी अचानक राजीनामा दिल्यानंतर निवडणूक आयोगातील दोन पदे रिक्त झाली होती.