माझी मुलगी १५ वर्षांची आहे. ती लहान होती तेव्हा बरीच गोरी होती. सध्या तिचा रंग खूप काळवंडलेला दिसतो, तसेच कानात किंवा गळ्यात काहीही आर्टिफिशियल घातले की त्या ठिकाणी पुरळ उठते, खाज येते. कृपया यावर काही उपाय सुचवावा.

- सरिता नाखवा

उत्तर - ही सर्व लक्षणे रक्तामध्ये अशुद्धी असल्याची आहेत. मुलीला संतुलन शतानंत कल्प घालून देण्याचा उपयोग होईल. सकाळ-संध्याकाळ पित्तशांती गोळ्या तसेच महामंजिष्ठादी काढा घेण्याचाही उपयोग होईल.

पंचतिक्त घृत हे रक्त शुद्ध करून त्वचा उजळण्यासाठी उत्तम असते. रोज सकाळी एक चमचा हे घृत घेण्यानेही हा त्रास कमी होईल.

गवार, ढोबळी मिरची, वांगे, कोबी, फ्लॉवर, दही, तळलेले पदार्थ, बेकरीतील पदार्थ आहारातून वर्ज्य करण्याचाही फायदा होईल. स्नानाच्या वेळी साबणाऐवजी सॅन मसाज पावडर आणि मसूर पीठ यांचे समभाग मिश्रण वापरणेही उत्तम.

आम्ही सर्व जण गेल्या दोन महिन्यांपासून रोज सकाळी संतुलन च्यवनप्राश घेतो. माझा मुलगा पाच वर्षांचा आहे. तोसुद्धा च्यवनप्राश अगदी आवडीने घेतो. मला विचारायचे आहे की, च्यवनप्राश वर्षभर घेतला तर चालतो का? का फक्त हिवाळ्यातच घ्यायचा असतो? च्यवनप्राश घेण्यास सुरुवात केल्यापासून आम्हा सर्वांना अधिक तरतरीत आणि उत्साही वाटते आहे, तसेच मुलाला बुद्धिवर्धनासाठी काय देता येईल, हेसुद्धा सांगावे.

- अभय दवणे

उत्तर - च्यवनप्राश हे रसायन संपूर्ण वर्षभर घेता येईल असे असते. संतुलनमध्ये च्यवनप्राश बनविताना ते खूप काळजीपूर्वक म्हणजे उत्तम प्रतीच्या घटकद्रव्यांपासून ते सर्व संस्कार करण्यापर्यंत सर्व प्रक्रिया पाठानुसार केलेल्या असतात.

त्यामुळे नियमित च्यवनप्राश घेण्याचा गुण निश्र्चित येतो. तुमच्या अनुभवाप्रमाणे लहान मुलेही संतुलनचा च्यवनप्राश आवडीने घेतात. मुलाला च्यवनप्राश द्यावाच, त्याव्यतिरिक्त चैतन्य कल्प घालून दूध, पंचामृतामध्ये अर्धा चमचा अमृतशर्करा तसेच ब्रह्मलीन सिरप देण्याचाही उपयोग होईल.