घरातील देव्हाऱ्यासमोर, मंदिरात दिव्यांसाठी विविध प्रकारच्या वातींचा वापर होतो. विविध सण-उत्सव, व्रत-वैकल्यांचे महत्त्व लक्षात घेऊन कापसापासून वाती तयार केल्या जातात. साधारणतः १४ प्रकारच्या वाती वापरल्या जातात. या वाती त्या-त्या सण-उत्सवाचे महत्त्व विशद करतात.

‘शुभं करोति कल्याणम् आरोग्यं धनसंपदा।, शत्रुबुद्धिविनाशाय दीपकाय नमोऽस्तुते, दिव्या दिव्या दीपत्कार कानीं कुंडले मोतीहार, दिव्याला पाहून नमस्कार’ असे दिव्याचे महत्त्व बालपणापासून मनावर बिंबवले जाते.

पूर्वी उजेडाचे माध्यम म्हणून दिव्याचा शोध लागला असावा. त्यानंतर कालांतराने दिव्यासाठी वेगवेगळ्या प्रकारच्या वातींचा वापर होत गेला. साधारणतः १४ प्रकारच्या वातींचा वापर होतो. त्यात नंदादीप वात किंवा समई वात ही ५, ७, ९ पदरी असते. ती रोज पूजेच्या वेळी लावतात. बेलवात ही श्रावणात लावतात.

एकाला जोडून एक अशा तीन वाती करतात. ११ पदरी वात कोणी दररोज तर कोणी महिनाभर ११ वाती लावतात. शिवरात्र वात ही महाशिवरात्रीला ११०० पदरांची वात तुपात भिजवून लावतात. वैकुंठवात ही ३५० पदरी असते. वितभर (करंगळी ते अंगठा लांब करून मोजलेले अंतर) ही वात असते. ती वैकुठं चतुर्दशीला लावतात. टिपूर वात तीन पदराच्या जोडून (३६५ अधिक ३६५) केल्या जातात.

त्या त्रिपुरारी पौर्णिमेला लावतात. अधिक महिन्यात ३३ पदरी ३३ वाती, ३३ फुल वाती तुपात भिजवून लावतात. कार्तिक एकादशीपासून कार्तिक पौर्णिमेपर्यंत तीनपदरी १०५ वाती लावल्या जातात. काड वात ही अंबाडीच्या कोरड्या काडीला कापूस गुंडाळून तयार केली जाते. श्रावणात दररोज महिनाभर ११ पदरांच्या ११ वाती लावल्या जातात.

फुलवाती या निरंजनात आरतीच्या वेळी वापरल्या जातात. देह वात ही आपल्या डोक्यावर टाळूपासून ते पायाच्या अंगठ्यापर्यंतची उंची मोजून घेऊन तेवढ्या लांबीची १०८ किंवा ३६५ पदरी तयार केली जाते. ब्रह्मांड वात आपल्या कपाळावर कुंकू लावतो, त्या जागेपासून पूर्ण डोक्याला फेर घेऊन मोजून तेवढ्या लांबीची २५० पदरी बनवितात व ज्याच्या मापाची आहे, त्यांचे हातून तीळतेलात भिजवून लावली जाते. काकडा वात कपड्याचे बारीक-बारीक तुकडे करून त्यापासून तयार केली जाते.

अशा वापरतात वाती

रथसप्तमीला ७ पदरी

कृष्णाला ८ पदरी

रामनवमीला ९ पदरी

दशावतारी वात विष्णूला १० पदरी

शंकराला ११ पदरी

सूर्याला १२ पदरी

वैकुंठ चतुर्दशीला १४ पदरी

गणपतीला २१ पदरी.