Non Tariff Barriers Global Trade WTO Transparency :
esakal
लेखक - श्रीकांत जाधव
UNCTAD एका नवीन अहवालानुसार, बहुतांश देशांसाठी व्यापारावर नियंत्रण ठेवणारे अदृश्य नियम जसे की मानके, कोटा, परवाने आणि तपासणी आता सामान्य सीमाशुल्कापेक्षा जास्त खर्चिक ठरत आहेत. हे 'नॉन-टॅरिफ बॅरियर्स' (NTBs) नेमके काय आहेत, ते कसे काम करतात, ते ओळखायला इतके कठीण का असतात आणि जागतिक व्यापार संघटना (WTO) या प्रक्रियेत पारदर्शकता कशी आणते, हे आपण येथे जाणून घेणार आहोत.
जेव्हा बहुतेक लोक व्यापारातील अडथळ्याचा विचार करतात, तेव्हा त्यांना 'टॅरिफ' (Tariff - आयात शुल्क) आठवतो. जो सीमेवर आयात केलेल्या वस्तूंवर लावला जाणारा एक सरळ कर आहे. पण 'अंकटाड'च्या 'इनव्हिजिबल बॅरियर्स द कॉस्ट्स ऑफ नॉन-टॅरिफ मेजर्स' या अहवालानुसार, आज व्यापारातील सर्वात मोठा अडथळा दुसरीकडेच आहे. या अहवालात असे म्हटले आहे की, सुमारे ८८% देशांसाठी नॉन-टॅरिफ मेजर्स (NTMs) आता पारंपारिक टॅरिफपेक्षा जास्त महागडे ठरत आहेत.
आयात शुल्काची भिंत कोसळत असलेल्या आजच्या काळात, हा एक महत्त्वाचा बदल आहे. जागतिक व्यापाराची गती कमी करणारी ही अडचण आता नियमांच्या जाडजूड पुस्तकांमध्ये दडली आहे. हे अडथळे काय आहेत, त्यांचे प्रकार कोणते आणि ते जागतिक व्यापाराचे एक शक्तिशाली आणि वादग्रस्त वैशिष्ट्य कसे बनले आहेत, हे या लेखातून समजून घेऊया.
नॉन-टॅरिफ बॅरियर्स म्हणजे सामान्य कस्टम टॅरिफ व्यतिरिक्त असे धोरणात्मक उपाय जे वस्तूंच्या आंतरराष्ट्रीय व्यापारावर आर्थिक परिणाम करू शकतात. जिथे टॅरिफ हा आयातीवरील एक सोपा कर असतो, तिथे NTB हे अधिक गुंतागुंतीचे आणि अनेकदा 'अदृश्य' अडथळे असतात. जसे की नियम, तांत्रिक मानके, कोटा इत्यादी जे एकतर व्यापार केलेल्या वस्तूंचे प्रमाण (Quantity) बदलतात किंवा त्यांच्या किमती वाढवतात.
यातील फरक समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. टॅरिफ पारदर्शक असतो. १०% शुल्क स्पष्टपणे सांगितले जाते आणि ते मोजणे सोपे असते. याउलट, एखादे शुल्क NTB नियमांच्या कचाट्यात छुप्या पद्धतीत दडलेले असू शकते. जसे की, कीटकनाशकांच्या अवशेषांवरील नियम, पॅकेजिंगची अट किंवा एखादे असे प्रमाणपत्र ज्याबद्दल निर्यातदाराला माल परत पाठवेपर्यंत माहितीच नसते. याचा खर्च खरा असतो, पण तो अगोदरच पाहणे आणि त्याची किंमत ठरवणे कठीण असते.
