नागपूर : सफाई कामगारांच्या मुलांसाठी राज्यात पुणे आणि नागपूर येथे सामाजिक न्याय विभागाच्या अधिकारातील अवघ्या दोन निवासी शाळा आहेत. मात्र नागपुरातील शाळा मागील आठ वर्षांपासून बंद पडली आहे. यामुळे या मुलांच्या शैक्षणिक प्रगती व गुणवत्ता वाढीत अडचण येत असल्याची धक्कादायक माहिती पुढे आली आहे. 

दुर्गंधी येणारे अन्नपदार्थ, सॅनिटरी नॅपकिन्स, मेलेली कुत्री, मांजरे आणि घुशी, विष्ठा, हॉस्पिटलातला घातक कचरा अशी सारी घाण स्वच्छ करण्यासाठी सफाई कामगार आहेत. घाणीत हात घालण्याची त्यांचीही इच्छा नसते. परंतु, त्यांचा नाइलाज आहे. कुटुंबाचं पोट भरण्यासाठी त्यांना या नरकयातना भोगाव्या लागतात. यामुळेच या सफाई कामगारांच्या मुलांच्या शिक्षणासाठी असलेल्या योजनांची योग्यरीत्या अंमलबजावणी व्हावी, सफाई कामगारांची मुले शिक्षणापासून वंचित राहू नये म्हणून त्यांच्या शिक्षणाची सोय व्हावी या हेतूने नागपूर व पुणे येथे निवासी शाळा उभारण्यात आल्या. 

जाणून घ्या - वाघाचा मागोवा घेण्यासाठी वनविभागाचे पथक जंगलात घालत होते गस्त; समोरचे दृष्य पाहताच बसला धक्का

मात्र नागपुरातील झिंगाबाई टाकळी येथील शाळा बंद पडली आहे. सफाई कामगारांच्या मुलांची शैक्षणिक प्रगती यामुळे खुंटत आहे. नागपूर जिल्ह्यात सुमारे दीड लाखापेक्षा अधिक संख्येने हा समाज आहे. या समाजात भंगी, मेहतर, ओलगाना, रुखी, मलकाना, हलालखोर, लालबेगी, बाल्मिकी, करोर, झाडगल्ली, हेला अशा जातींचा समावेश आहे. 

९० ते ९५ टक्के लोक दहावी नापास असल्याचे दिसून येते. केवळ ३०० ते ४०० जण काही उच्च शिक्षित असतील, जे आपल्या पाल्यांना खासगी शाळेत शिकवतात. नागपूर जिल्ह्यात प्रामुख्याने ठक्कर ग्राम पांचपावली, बोरकर नगर जाटतरोड़ी, लालगंज, शांती नगर, दाना गंज,लकड गंज, बगडगंज,गंगाबाई घाट,बेज़नबाग,गड्डीगोदम,नाइ बस्ती,भालदार पूरा, यादव नगर, वैशाली नगर, फुकट नगर ईटा भट्टी, टिमकी तीन खम्बा, खलासी लाइन,गंजीपेठ, बाल्मीकि नगर गोकुलपेठ,महालगी नगर, पंधरबोडी,काफला जाट तरोड़ी,टी बी वार्ड ,अजनी रेलवे कॉलनी या परिसरात हा समाज मोठ्या संख्येने आढळतो. 

अत्याधुनिक सुविधा पाहिजे 

सफाई कामगारांच्या पाल्यांसाठी बंद पडलेली झिंगाबाई टाकळी येथील निवासी शाळा सुरू करण्यात यावी. तसेच या निवासी शाळेतील शिक्षणाचा दर्जा सुधारण्यात यावा. खासगी शाळांची गुणवत्ता असते, त्याच धर्तीवर या शाळांची गुणवत्ता टिकवण्यासाठी अत्याधुनिक सुविधा शासनाने उपलब्ध करून देण्यासाठी पुढाकार घ्यावा, असे सामाजिक कार्यकर्ते उमेश पिंपरे म्हणाले. 

हेही वाचा - आता बांबूच्या बाटलीने प्या पाणी, नैसर्गिक चवीसोबत आरोग्याचंही रक्षण

सफाई कामगारांच्या पाल्यांना विविध शिक्षणसुविधा देणे तसेच स्पर्धा परीक्षांमध्ये या विद्यार्थ्यांची संख्या वाढावी यासाठी बार्टीतर्फे विशेष प्रयत्न करण्यात येत आहेत. पुण्यातील निवासी शाळा उत्तमरीत्या सुरू आहे. नागपुरातील बंद पडलेली शाळाही लवकरच सुरू करण्यात येईल. शाळेची शैक्षणिक गुणवत्ता सुधारण्यासाठी स्वतंत्रपणे नियोजन करण्यात येईल. 
-डॉ. प्रशांत नारनवरे, 
आयुक्त, सामाजिक न्याय विभाग. 

संपादन - अथर्व महांकाळ