Gandhi Jayanti 2023 : बिहारमध्ये पोहोचताच कुमारप्पा यांनी पैशाची उधळपट्टी थांबवली. त्यांनी गांधींना संदेश पाठवला की, देणगीच्या रकमेतून आम्ही गांधी किंवा त्यांच्यासोबत असलेल्या अधिकाऱ्यांचा खर्च भागवू शकत नाही.

15 जानेवारी 1934 रोजी पहाटे भूकंप झाला होता. त्याचा परिणाम बिहार आणि नेपाळमध्ये जाणवला. अनेक ठिकाणी जमीन खचली. घरे उद्ध्वस्त झाली. खाण्यापिण्याचे भीषण संकट निर्माण झाले. या भूकंपामुळे अनेकांचे प्राण उद्ध्वस्त झाले. अनेक कुटुंब उद्ध्वस्त झाली. सगळीकडे विध्वंसाचे दृश्य होते. राजेंद्र प्रसाद, श्री बाबू, अनुग्रह बाबू यांसारख्या प्रभावशाली लोकांनी मदतीचा हात पुढे केला. पण सर्व काही अपुरे ठरत होते.

त्यानंतर राजेंद्र प्रसाद यांनी जमना लाल बजाज यांच्याकडे मदत मागितली. त्यांनी आपले विश्वासू जे. सी.कुमारप्पा यांना विश्वासात घेऊन आर्थिक सल्लागार म्हणून बिहारला पाठवले. जे सी कुमारप्पा म्हणजेच जोसेफ कॉर्नेलियस कुमारप्पा. त्यांनी भारतातील गरिबी आणि दुर्दशेवर संशोधन केले होते. त्यांना वेदनांची जाणीव होती.

बिहारमध्ये पोहोचताच पैशाची उधळपट्टी थांबली

बिहारमध्ये पोहोचताच कुमारप्पा यांनी पहिली गोष्ट केली ती म्हणजे पैशाची उधळपट्टी थांबवली. पैशाची सर्व गळती बंद करण्याचे प्रयत्न सुरू झाले. त्यांच्या आगमनानंतर राजेंद्र बाबू आणि इतरांनी पीडितांना चांगली मदत केली. रिश्टर स्केलवर या भूकंपाची तीव्रता आठ होती, त्यामुळे ब्रिटिश राजवटही हादरली होती.कुमारप्पा जेव्हा निधी व्यवस्थापनाचे काम पाहत होते तेव्हा त्यांनी स्वयंसेवकांसाठी काही नियम घालून दिले होते. त्यानुसार प्रत्येक स्वयंसेवकाला खिशात पैसे म्हणून दररोज तीन आणे मिळायचे. हा मोबदला फक्त स्वयंसेवकांसाठी होता, जे पीडितांच्या मदतीसाठी रात्रंदिवस झटत होते, इतर कोणालाही ही सुविधा मिळणार नव्हती.

महात्मा गांधी किंवा अधिकार्‍यांचा खर्च देणगीतून भरता येणार नव्हता.

दरम्यान, महात्मा गांधींनीही बिहारमधील पीडितांना मदत करण्याच्या उद्देशाने पाटणा गाठले. त्यांच्यासोबत काही अधिकारी आणि त्यांचे वैयक्तिक कर्मचारीही होते. अशा परिस्थितीत खर्च वाढला. कुमारप्पा यांना याची माहिती मिळताच त्यांनी गांधींचे स्वीय सचिव महादेव देसाई यांना सांगितले की, देणगीच्या रकमेतून आम्ही गांधी किंवा त्यांच्यासोबत असलेल्या अधिकाऱ्यांचा खर्च भागवू शकत नाही. कारण त्यांचा खर्च निर्धारित मर्यादेपेक्षा जास्त आहे.

कुमारप्पा यांनीही गांधींच्या मोटारीसाठी तेल वगैरेची व्यवस्था करण्यासाठी पर्याय शोधण्यास सांगितले. स्वीय सचिव या नात्याने महादेव देसाई यांना सर्व व्यवस्था करावी लागणे साहजिक आहे, त्यामुळे त्यांनी संधी साधून महात्मा गांधींना या संपूर्ण प्रकरणाची माहिती दिली व मार्गदर्शन घेतले.हा तो काळ होता जेव्हा महात्मा गांधींचा मोठा प्रभाव होता. त्यांचा दराराही होता. इंग्रज अधिकारीही गांधींच्या धोतर आणि काठीला घाबरत होते. गांधींनी जे.सी.कुमारप्पा यांना बोलावून विचारले. मग त्यांनी महात्मा गांधींच्या डोळ्यात पाहिले आणि पूर्ण आदराने त्यांना त्यांची अडचण सांगितली.

जे सी म्हणाले, भूकंपग्रस्तांच्या मदतीसाठी येणारा पैसा देणगीतून येत असल्याचे सांगितले. तो खर्च करण्याचे नियम ठरलेले आहेत. हे सर्वांनी स्वीकारले पाहिजे. एक आणेही विनाकारण खर्च केले म्हणजे आपण भूकंपग्रस्तांवर अन्याय करण्यासारखे आहे.महात्मा गांधींनी कुमारप्पा यांना निश्चिंत राहण्यास सांगितले. देणगीचा पैसा त्यांच्यावर खर्च होणार नाही. त्यासाठी आवश्यक निधीची व्यवस्था ते करतील. भूकंपग्रस्तांच्या नावाने येणारा पैसा त्यांच्यावरच खर्च करावा, ही चांगली सूचना आहे. गांधींनी त्यांना या चोख कामासाठी शाबासकी दिली.

कुमारप्पा हेही सामान्य व्यक्तिमत्त्व नव्हतं..

त्यांचा जन्म तत्कालीन मद्रास प्रांतात झाला. ते गांधींपेक्षा 23 वर्षांनी लहान होते पण आपल्या इराद्यांवर ठाम होते. त्यांचे वडील सार्वजनिक बांधकाम विभागात कर्मचारी होते. वडिलांकडून त्यांना प्रामाणिकपणा मिळाला. कुमारप्पा यांनी अमेरिकेच्या लंडन आणि कोलंबिया विद्यापीठातून शिक्षण घेतले होते.त्यांनी शिक्षणादरम्यान दिलेले भाषण वर्तमानपत्रांत प्रसिद्ध झाले होते.भारत गरिबीशी का झगडतोय? हे भाषण स्थानिक वृत्तपत्रात प्रसिद्ध झाले होते. प्राध्यापकाच्या लक्षात आल्यावर त्यांनी या विषयावरील संशोधनाची जबाबदारी कुमारप्पा यांच्यावर सोपवली. संशोधनामुळे, कुमारप्पा यांच्या आयुष्यात खूप महत्त्वाचे बदल झाले.

संशोधनाचा परिणाम असा झाला की ब्रिटीश भारताचे अनेक प्रकारे शोषण करत होते. त्यांनी संपूर्ण संस्कृती बदलण्याचा प्रयत्न केला आहे हे त्यांना समजलं. पुढे कुमारप्पा आपले शिक्षण पूर्ण करून मायदेशी परतले आणि आपल्या पद्धतीने देशसेवा करू लागले. गांधी आणि त्यांची विचारधारा सारखीच होती. कुमारप्पा म्हणायचे की लोकशाह अर्थव्यवस्थेतही त्याची अंमलबजावणी होणे आवश्यक आहे. त्याचवेळी गांधी म्हणतात की दिल्ली, कोलकाता, बॉम्बे ही शहरे सत्तेची केंद्रे आहेत, पण मला ही शक्ती देशातील प्रत्येक गावात पोहोचवायची आहे.

अखिल भारतीय ग्रामीण उद्योग संघटनेचे प्रमुख म्हणून कुमारप्पा यांनी ग्रामीण अर्थव्यवस्थेसाठी सर्वतोपरी प्रयत्न केले. असं ही म्हटलं जातं की, गांधी कुमारप्पांवर इतके प्रभावित झाले की त्यांना कुमारप्पा यांना सरकारमध्ये अर्थमंत्री म्हणून पाहायचे होते. मात्र, हे होऊ शकले नाही. नंतर 30 जानेवारी 1960 रोजी गांधींच्या पुण्यतिथीला कुमारप्पा यांनी जगाचा निरोप घेतला. एक महान अर्थतज्ज्ञ म्हणून त्यांची ओळख निर्माण झाली.